Regulacja okien i tryb zimowy: kiedy, jak i czy warto

Jak okno dociska się do ramy

Okno rozwierno-uchylne ma okucie obwiedniowe, czyli stalowe listwy, które biegną dookoła skrzydła i są połączone z klamką, a na listwach siedzą czopy (mówi się też grzybki albo mimośrody), na ramie zaś zaczepy. Kiedy obracasz klamkę w dół, czopy wjeżdżają w zaczepy i dociągają skrzydło do uszczelek. Tyle mechaniki.

Regulować da się trzy miejsca i każde odpowiada za co innego. Czopy ustawiają docisk, czyli to, jak mocno skrzydło naciska na uszczelki. Zawias dolny dźwiga skrzydło i pozwala je podnieść, opuścić albo przesunąć w bok. Nożyce (rozwórka) z zawiasem górnym trzymają górę skrzydła przy uchyle i przy otwarciu, i to na nich ustawia się położenie górnego narożnika.

Ile jest czopów, zależy od wielkości okna i wersji okucia. W wersjach antywłamaniowych część z nich współpracuje ze stalowymi zaczepami, które utrudniają podważenie skrzydła (o tym osobno, przy oknach antywłamaniowych).

Tryb zimowy i letni: o co w tym chodzi

Czop jest osadzony mimośrodowo, jego oś nie leży na środku, więc kiedy go obracasz, przesuwa się powierzchnia, o którą zahacza zaczep. Im bardziej czop jest przesunięty w stronę pokoju, tym mocniej zaczep dociąga skrzydło do ramy i tym bardziej ściska uszczelki, i tę pozycję potocznie nazywa się zimową. Przesunięcie na zewnątrz: słabszy docisk, letni.

Zakres jest mały. W instrukcji okuć Roto NT i NX czopy typu E i P zmieniają docisk o ±0,8 mm (pozycje co ćwierć obrotu), a czop typu V o ±0,8 mm w pełnym obrocie. W okuciach Siegenia Titan czopy regulują docisk w zakresie ±1 mm. Niewiele. Ale wystarczy, żeby okno przestało ciągnąć albo zaczęło ciężko się domykać.

Czy przestawiać okna na zimę

Popularna rada brzmi: każdej jesieni przestaw wszystkie czopy na zimę, a wiosną na lato. W instrukcjach regulacji okuć, które przeglądaliśmy (Roto, Siegenia), takiego zalecenia nie ma, bo czopy służą do ustawienia okna tak, żeby było szczelne i lekko się zamykało, a nie do przełączania co sezon. My swoich okien co pół roku nie przestawiamy.

• Zostaw, jeśli okno jest szczelne. Przy zamkniętym oknie nie czuć przeciągu, nic nie gwiżdże przy wietrze, test kartki wypada dobrze? Nie ruszaj.
• Zwiększ docisk, gdy przy krawędzi skrzydła czuć zimne powietrze, kartka wysuwa się bez oporu albo okno gwiżdże przy wietrze. Tylko tam, gdzie jest nieszczelność, a nie na całym oknie.
• Zmniejsz docisk, gdy klamka chodzi ciężko, skrzydło trzeba dopychać albo uszczelki są wyraźnie spłaszczone.

Jedno zastrzeżenie: jeśli okno ma nawiewnik, chłodne powietrze w jego pobliżu to zamierzony dopływ świeżego powietrza, a nie nieszczelność. Docisk czopów nic tu nie zmieni.

Zdarza się, że producent reklamuje „okucia z regulacją lato i zima” jako wyjątkową zaletę. To czopy z regulacją docisku, które ma większość współczesnych okuć obwiedniowych.

Test kartki papieru

Włóż kartkę między skrzydło a ramę, zamknij okno i pociągnij. Powinna wychodzić z wyraźnym oporem. Jeśli wysuwa się swobodnie, w tym miejscu docisk jest za słaby. Sprawdź kilka miejsc na obwodzie, zwłaszcza przy czopach i w narożnikach.

Skrzydło opada, ociera albo ciężko się zamyka

To inny problem niż docisk. Skrzydło nie siedzi tam, gdzie powinno, i trzeba je przesunąć na zawiasach.

Opadające skrzydło podnosi się śrubą na zawiasie dolnym, a górny narożnik dociąga w stronę zawiasów regulacją boczną na nożycach, kręcąc po pół obrotu: zamknij okno, sprawdź szczeliny i dopiero wtedy kręć dalej. Pół obrotu, nie więcej.

Regulacja docisku krok po kroku

1. Znajdź nieszczelne miejsce. Zrób test kartki w kilku miejscach obwodu skrzydła albo poszukaj dłonią zimnego powietrza przy zamkniętym oknie w wietrzny dzień.
2. Otwórz skrzydło i znajdź czopy. Czopy to okrągłe albo owalne elementy na krawędzi skrzydła, przy nieszczelnym miejscu zwykle jest jeden albo dwa.
3. Dobierz narzędzie. Najczęściej klucz imbusowy 4 mm. Niektóre czopy wymagają specjalnego klucza producenta okucia, nie kręć ich kombinerkami.
4. Obróć czop o jedną pozycję. Zwykle o ćwierć obrotu, tak żeby czop przesunął się w stronę pokoju (mocniejszy docisk) albo na zewnątrz (słabszy).
5. Zamknij okno i sprawdź. Klamka powinna obracać się bez szarpania, a kartka wychodzić z oporem. Jeśli klamka chodzi ciężko, cofnij zmianę.
6. Wyrównaj sąsiednie czopy. Ustaw czopy na tej samej krawędzi podobnie, żeby skrzydło dociskało się równo, a nie tylko w jednym punkcie.
7. Gdy nie pomaga, sprawdź uszczelkę. Spłaszczonej, pękniętej albo wysuniętej uszczelki regulacja nie naprawi. Wtedy potrzebna jest wymiana.

Konserwacja raz w roku: okucia i uszczelki

Raz w roku nasmaruj ruchome elementy okucia i punkty ryglowania, czyli czopy, zaczepy, zawiasy i nożyce, kilkoma kroplami oleju albo smaru do okuć, a nadmiar wytrzyj. Potem kilka razy otwórz, uchyl i zamknij okno. Smar się rozprowadzi.

Uszczelki umyj wodą z łagodnym płynem, osusz i przetrzyj środkiem do pielęgnacji uszczelek (silikonowym) albo wazeliną techniczną, dzięki czemu zostają elastyczne i nie przymarzają zimą do ramy. Rozpuszczalniki, benzyna i agresywne środki czyszczące odpadają. Na uszczelkach i na okuciach.

Przy okazji przeczyść otwory odwadniające w dolnej części ramy, żeby woda nie stała w przylgach.

Uszczelka jest elementem eksploatacyjnym. Trwale spłaszczoną, popękaną albo stwardniałą wymienia się na nową, a po wymianie zwykle trzeba skorygować docisk.

I rzecz mniej przyjemna: w kartach gwarancyjnych producentów okien roczna konserwacja okuć i uszczelek jest często warunkiem gwarancji, a jej brak bywa powodem odmowy reklamacji. Jeśli okna parują albo ciągną zimnem mimo regulacji, przyczyna leży gdzie indziej i trzeba jej szukać przy parowaniu okien albo w montażu.

Kiedy wezwać serwis i co z gwarancją

Wezwij serwis, gdy:

• skrzydło wisi na jednym zawiasie, wypadło z nożyc albo uchyla się i otwiera jednocześnie (nie używaj wtedy okna, zabezpiecz je);
• klamka się zablokowała albo coś w okuciu pękło;
• regulacja jest wykorzystana do końca, a skrzydło nadal ociera;
• problem dotyczy dużych drzwi HST albo PSK: ciężkie skrzydła i ich okucia to praca dla serwisu;
• nowe okno od początku chodzi krzywo albo przepuszcza wodę: to sprawa dla sprzedawcy i montażysty, nie dla klucza.

Samodzielna regulacja a gwarancja

W kartach gwarancyjnych producentów okien powtarzają się dwie zasady. Regulacja i konserwacja okuć to czynności eksploatacyjne, za które odpowiada użytkownik, więc zwykle nie są usługą gwarancyjną. A naprawy i przeróbki przez osoby nieuprawnione mogą gwarancję wyłączyć. Do tego producenci okuć piszą w instrukcjach regulacji, że powinien ją wykonywać wykwalifikowany fachowiec. Jedno z drugim nie do końca się zgadza i nie wiemy, jak konkretna firma rozstrzygnie to w sporze.

Granicę stawialibyśmy tak: smarowanie, czyszczenie i ćwierć obrotu czopu to zwykła obsługa okna. Regulację zawiasów i nożyc, wymianę części i zdejmowanie skrzydła lepiej zostawić firmie montażowej, zwłaszcza w okresie gwarancji. Zanim cokolwiek rozkręcisz, przeczytaj kartę gwarancyjną i instrukcję użytkowania od producenta okien. Usterkę w nowym oknie zgłoś sprzedawcy pisemnie i od razu: terminy zgłoszeń w kartach gwarancyjnych bywają krótkie, często kilka albo kilkanaście dni od wykrycia wady.

Najczęstsze błędy

• Wszystkie czopy na maksimum „na zimę”. Szczelne okno nic nie zyskuje, a klamka, okucie i uszczelki pracują ciężej.
• Kręcenie zawiasami, gdy problemem jest docisk (albo odwrotnie). Najpierw ustal objaw: ocieranie to położenie skrzydła, przeciąg to docisk albo uszczelka.
• Regulacja na siłę, poza zakresem. Kiedy śruba stawia opór na końcu zakresu, dalej nie kręć, bo przyczyna leży gdzie indziej.
• Kombinerki zamiast właściwego klucza. Uszkodzony czop trzeba wymienić, a to już robota dla serwisu.
• Brak corocznego smarowania. Suche okucie chodzi ciężko, szybciej się zużywa, a brak konserwacji bywa powodem odmowy reklamacji.
• Mycie uszczelek rozpuszczalnikiem. Uszczelka twardnieje i pęka, a wystarczy woda z łagodnym płynem i środek do pielęgnacji.
• Używanie okna, które wisi na jednym zawiasie. Skrzydło może wypaść. Zamknij je, zabezpiecz i wezwij serwis.