Czy okno może być za szczelne?
Samo okno nie bywa „za szczelne”. Za szczelny bywa dom bez wlotu powietrza. Stare okna drewniane czy pierwsze okna PVC przepuszczały sporo powietrza przez przylgi i zużyte uszczelki. Nikt tego nie planował, a jednak to te nieszczelności zasilały wentylację w pokojach.
Nowe okna mają zwykle najwyższą, 4. klasę przepuszczalności powietrza. Według klasyfikacji z normy okno klasy 1 może przepuszczać do 50 m³/h na każdy m² swojej powierzchni (przy ciśnieniu odniesienia 100 Pa), a okno klasy 4 najwyżej 3 m³/h na m², czyli kilkanaście razy mniej. Po wymianie wlot znika. Kratki w kuchni i łazience nadal „ciągną”, tylko powietrze nie ma skąd przyjść i wymiana powietrza w mieszkaniu spada.
Wentylacja grawitacyjna, wywiewna czy rekuperacja
| Wentylacja | Jak działa | Nawiewniki w oknach |
|---|---|---|
| Grawitacyjna (naturalna) | Ciepłe powietrze ucieka kominem przez kratki w kuchni, łazience i WC. W jego miejsce musi wpłynąć świeże. | Potrzebne. To typowa sytuacja w blokach, kamienicach i starszych domach. |
| Mechaniczna wywiewna | Wentylator (w kratce, na dachu) wyciąga powietrze, nawiewu mechanicznego nie ma. | Potrzebne, zwykle o mniejszej wydajności. |
| Mechaniczna nawiewno-wywiewna (rekuperacja) | Centrala nawiewa świeże powietrze do pokojów i wyciąga zużyte, odzyskując z niego ciepło. | Zbędne. Nawiewnik wpuszczałby zimne powietrze z pominięciem wymiennika i rozregulował instalację. |
Nie wiesz, jaką masz wentylację? Kratki w kuchni i łazience bez prądu i bez anemostatów w sufitach pokojów to prawie zawsze grawitacyjna. Anemostaty (okrągłe kratki) w sufitach pokojów i centrala w kotłowni lub na strychu to rekuperacja.
Rodzaje nawiewników: co nimi steruje i gdzie siedzą
Nawiewniki różnią się dwiema rzeczami: sterowaniem (kto decyduje, ile powietrza wpuścić) i miejscem montażu.
| Sterowanie | Jak działa | Dla kogo |
|---|---|---|
| Ręczny | Suwak albo cięgno: otwierasz i przymykasz sam. | Gdy chcesz pełnej kontroli i pamiętasz o nim. |
| Ciśnieniowy (samoregulujący) | Przy silnym wietrze sam się przymyka, więc nie wychładza pokoju w wichurę. | Wyższe piętra, domy na otwartym terenie. |
| Higrosterowany | Taśma czujnika reaguje na wilgotność w pokoju: więcej pary, szerzej otwarty. | Sypialnie i pokoje, w których dużo się przebywa. Działa bez obsługi. |
| Akustyczny | Ma tłumik w kanale powietrza, który ogranicza hałas z zewnątrz. | Mieszkania przy ruchliwej ulicy, torach (więcej w poradniku okna akustyczne). |
Najczęściej nawiewnik siedzi w ramie albo w skrzydle. Wymaga to wyfrezowania otworów w profilu, więc najlepiej zamówić okno od razu z nawiewnikiem i frezy zostawić fabryce. Na gotowym oknie też da się go dorobić, ale nie własnymi rękami: to robota dla fachowca.
Nawiewnik na szybie (nadszybowy) działa inaczej. Szyba jest niższa, a on siedzi nad nią w skrzydle. Haczyk tkwi w grubości pakietu: w ofertach, które porównywaliśmy, popularny model szybowy dawał się połączyć tylko z szybą grubości 23 do 25 mm, czyli z dwiema szybami, a z pakietem trzyszybowym 48 mm już nie. Inne modele przyjmują pakiety do około 46 mm (o grubościach pakietów piszemy w poradniku dwie czy trzy szyby).
Są jeszcze dwa miejsca:
- Nad oknem albo w skrzynce rolety. Taki nawiewnik nie zależy od grubości szyby i jest mniej widoczny, ale trzeba go zaplanować przed montażem okna.
- W przylgach, bez frezowania (dowrębowy). Prawie niewidoczny, za to przepuszcza mało powietrza. Sam, jako jedyny wlot przy wentylacji grawitacyjnej, zwykle nie wystarcza.
Nawiewnik w oknie zwykle nie daje się zamknąć do zera. Według normy w położeniu zamkniętym przepuszcza około 20 do 30% powietrza z pozycji otwartej. To celowe: zablokowany wlot w szczelnym mieszkaniu to prosta droga do wilgoci.
Ile powietrza daje nawiewnik i ile ich potrzeba
Wydajność nawiewnika podaje się w m³/h przy różnicy ciśnień 10 Pa i tylko przy tym samym ciśnieniu wolno porównywać dwa modele. Polska norma wentylacyjna przyjmuje dla nawiewnika w pełni otwartego 20 do 50 m³/h przy wentylacji grawitacyjnej i 15 do 30 m³/h przy mechanicznej wywiewnej.
Ile ich potrzeba? Do mieszkania musi wpłynąć tyle, ile wyciągają kratki. Norma podaje na przykład 70 m³/h dla kuchni z kuchenką gazową, 50 m³/h dla łazienki i 30 m³/h dla osobnego WC. Mieszkanie z łazienką połączoną z WC potrzebuje razem około 120 m³/h, z osobnym WC około 150 m³/h (tabelę wywiewu dla każdego pomieszczenia i więcej o kratkach znajdziesz w poradniku wymiana okien w starym domu).
Kiedy nawiewnik jest wymagany
Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki, mówią wprost: jeśli w pomieszczeniu jest wentylacja inna niż mechaniczna nawiewna lub nawiewno-wywiewna, dopływ powietrza zewnętrznego trzeba zapewnić przez urządzenia nawiewne w oknach, drzwiach balkonowych albo w innych częściach ścian zewnętrznych. Przepis dotyczy budynków mieszkalnych i kilku innych rodzajów budynków, a nawiewniki mają spełniać wymagania polskiej normy wentylacyjnej.
W nowym domu z wentylacją grawitacyjną lub wywiewną nawiewniki (w oknach albo w ścianach) wynikają z projektu. Sprawdź, gdzie projektant je przewidział.
Wymiana okien w bloku, kamienicy albo starszym domu to zwykle remont, którego nikt nie odbiera (o zgodach i formalnościach piszemy w poradniku wymiana okien w bloku). Fizyka działa jednak tak samo: szczelne okna przy wentylacji grawitacyjnej bez nawiewników to ryzyko wilgoci. Zapytaj też zarządcę budynku, bo wspólnoty i spółdzielnie potrafią mieć własne wymagania.
Osobna sprawa to gaz w mieszkaniu, piecyk albo kuchenka. Tu dopływ powietrza jest kwestią bezpieczeństwa, nie komfortu, bo słaby nawiew może zaburzyć odprowadzanie spalin. Czujnik czadu to tani i rozsądny dodatek.
Obowiązek zapewnienia wentylacji spoczywa na inwestorze, czyli na Tobie. Sprzedawca okien odpowiada za nią tylko wtedy, gdy umowa tak stanowi. Decyzję o nawiewnikach podejmij więc sam i przed zamówieniem.
Mikrowentylacja w okuciu: czy zastąpi nawiewnik?
Większość okien ma mikrowentylację: po ustawieniu klamki pod kątem około 45 stopni skrzydło odsuwa się od ramy o kilka milimetrów. Niektóre okucia mają też stopniowane uchylanie, czyli kilka pozycji uchyłu.
Nic to nie kosztuje i nic nie trzeba frezować. Ale szczelina jest stała, niezależna od wilgotności i wiatru: trzeba pamiętać o ustawieniu klamki, a przy wietrze potrafi wychłodzić pokój. Dochodzi hałas. W badaniach przytaczanych przez branżowe opracowanie okno z klamką w mikrowentylacji miało izolacyjność akustyczną około 32 dB zamiast 38 dB w pozycji zamkniętej.
Mikrowentylacja jest więc dobrym uzupełnieniem, ale nie zastępuje nawiewnika tam, gdzie potrzebny jest stały dopływ powietrza, zwłaszcza w sypialni, kuchni z gazem i w oknach, których nie da się otworzyć (FIX).
Objawy za słabej wentylacji
Jeśli po wymianie okien widzisz któryś z tych objawów, najpierw podejrzewaj brak dopływu powietrza.
- Woda na szybach od środka, zaczynająca się w dolnych narożnikach. Rosa od strony ulicy to dobry znak (szyba dobrze izoluje), od strony pokoju to sygnał ostrzegawczy. Jak odróżnić jedno od drugiego, opisujemy w poradniku o parowaniu okien.
- Stale wysoka wilgotność. Prosty higrometr kosztuje niewiele, a jeśli wskazuje stale ponad około 60%, wentylacja nie nadąża.
- Pleśń i ciemne plamy w narożnikach ścian, za meblami przy ścianie zewnętrznej, na ościeżach przy ramie okna.
- Zapach stęchlizny, ciężkie powietrze rano w sypialni, długo schnące pranie.
Piąty objaw łatwo sprawdzić samemu: cofanie ciągu. Z kratki w kuchni albo łazience wieje do mieszkania zimne powietrze, czasem z zapachem od sąsiadów. Przyłóż kartkę papieru do kratki przy zamkniętych oknach, a potem przy uchylonym. Jeśli przywiera tylko przy uchylonym oknie, mieszkaniu brakuje wlotu powietrza.
Ile kosztuje nawiewnik w stosunku do okna
Nawiewnik liczy się za sztukę, więc przy małym oknie to procentowo dużo. Z porównania wielu ofert na okna PVC (cena samego okna, bez montażu):
Najtańszy rozsądny wariant to zwykle nawiewnik w ramie albo w skrzydle, zamówiony od razu z oknem. Szybowego my byśmy nie brali, jeśli jest inna możliwość: jest wyraźnie droższy i nie do każdej szyby pasuje. Jeśli w ofercie stoi pakiet trzyszybowy 48 mm i nawiewnik szybowy, zapytaj, czy ten model w ogóle się z nim łączy.
Nie dawaj też nawiewnika do każdego okna. Policz, ile powietrza potrzeba (sekcja wyżej), i rozmieść je w pokojach.
I jeszcze jedno przy porównywaniu ofert. Jedna firma nawiewniki wlicza, druga dopisuje, trzecia pomija, więc ceny z nawiewnikami i bez nich porównuj osobno (o pozostałych składnikach ceny piszemy w poradniku od czego zależy cena okien).
Nie masz pewności, czy nawiewniki w Twojej ofercie są potrzebne i czy pasują do szyb? Wyślij ją do sprawdzenia, ocenimy to razem z ceną i parametrami okien.
Najczęstsze błędy
- Wymiana okien bez nawiewników przy wentylacji grawitacyjnej. Szczelne okna odcinają wlot, a skutki (rosa, pleśń) wychodzą po pierwszej zimie.
- Nawiewniki w domu z rekuperacją. Płacisz za coś, co psuje bilans instalacji i wpuszcza zimne powietrze obok wymiennika.
- Nawiewnik szybowy do grubego pakietu trzyszybowego, zamówiony bez sprawdzenia, czy model w ogóle do niego pasuje.
- Liczenie na sam nawiewnik dowrębowy przy wentylacji grawitacyjnej. Zwykle daje za mało powietrza.
- Zaklejanie nawiewników i kratek, bo „ciągnie”. W mieszkaniu z gazem to proszenie się o kłopoty.
- Nawiewnik w każdym oknie „dla pewności”, zamiast policzyć potrzebne powietrze i rozmieścić nawiewniki tam, gdzie mają sens.
Pytania i odpowiedzi
Czy nowe okna mogą być za szczelne?
Nie, samo okno nie jest za szczelne. Kłopot pojawia się, gdy dom ma wentylację grawitacyjną albo wywiewną, a jedynym wlotem powietrza były nieszczelności starych okien. Po wymianie potrzebny jest wtedy nawiewnik w oknie albo w ścianie.
Czy przy rekuperacji potrzebne są nawiewniki?
Nie. Przy wentylacji mechanicznej nawiewno-wywiewnej świeże powietrze dostarcza centrala, a nawiewnik w oknie wpuszczałby zimne powietrze z pominięciem wymiennika i rozregulował instalację.
Jaki nawiewnik wybrać: higrosterowany czy ciśnieniowy?
Higrosterowany sam reaguje na wilgotność w pokoju, więc pasuje do sypialni i pokojów dziennych. Ciśnieniowy przymyka się przy silnym wietrze i ma sens na wyższych piętrach oraz w domach na otwartym terenie. Ręczny jest najprostszy, tyle że trzeba o nim pamiętać.
Ile nawiewników potrzeba w mieszkaniu?
Tyle, żeby wpłynęło tyle powietrza, ile wyciągają kratki: około 120 m³/h w mieszkaniu z łazienką i WC razem, około 150 m³/h przy osobnym WC. Przy nawiewnikach po około 30 m³/h to zwykle 4 do 5 sztuk, po jednym w pokoju i w kuchni z oknem.
Czy mikrowentylacja wystarczy zamiast nawiewnika?
Zwykle nie. Mikrowentylacja daje stałą szczelinę, nie reaguje na wilgotność ani wiatr i trzeba o niej pamiętać. Jako uzupełnienie jest dobra, ale przy wentylacji grawitacyjnej stały wlot powietrza lepiej zapewnić nawiewnikiem.
Czy nawiewnik da się zamontować w gotowym oknie?
Tak, ale trzeba wyfrezować otwory w ramie lub skrzydle, a to zadanie dla fachowca. Prościej i pewniej zamówić okno od razu z nawiewnikiem, wtedy otwory robi fabryka. Alternatywą jest nawiewnik w ścianie lub w skrzynce rolety.
Czy przez nawiewnik będzie słychać ulicę?
Trochę bardziej niż przez samo okno. W badaniach zamknięty nawiewnik obniżał izolacyjność akustyczną okna o około 5 dB, otwarty o 8 do 10 dB. Przy głośnej ulicy weź nawiewnik akustyczny albo rozważ ścienny lub wentylację mechaniczną.