Współczynnik g: ile słońca wpuszcza szyba
Szyba przepuszcza nie tylko światło, ale i ciepło słońca. Mierzy to współczynnik g, czyli całkowita przepuszczalność energii słonecznej: jaka część energii padającej na szybę trafia do pokoju, bezpośrednio przez szkło i pośrednio, bo nagrzane szkło oddaje ciepło do środka. Podaje się go jako ułamek (0,53) albo w procentach (53%). Pozostałe liczby z opisu okna (Uw, Ug, Uf) mają swój poradnik: jak czytać parametry okna.
Wysoki g (0,6 i więcej) to dużo darmowego ciepła zimą, ale latem pokój łatwo się przegrzewa. Niski g (0,35 i mniej) działa odwrotnie: latem chłodniej, zimą mniej ciepła ze słońca i zwykle trochę mniej światła. Coś za coś.
Obok g w opisie szyby stoi Lt, przepuszczalność światła. Dobra szyba przeciwsłoneczna ma wysokie Lt i niski g: wpuszcza światło, zatrzymuje ciepło. Stosunek Lt do g nazywa się selektywnością. Im wyższy, tym lepiej.
| Pakiet szybowy | g | Światło Lt | Co to znaczy |
|---|---|---|---|
| 2 szyby, zwykłe | ok. 0,64 | ok. 82% | najwięcej słońca i światła |
| 3 szyby, zwykłe | ok. 0,53 | ok. 74% | standard w nowym domu |
| 3 szyby przeciwsłoneczne, jasne | ok. 0,32 do 0,35 | ok. 62 do 64% | wyraźnie mniej ciepła, światło prawie jak w standardzie |
| 3 szyby przeciwsłoneczne, mocne | ok. 0,23 do 0,26 | ok. 42 do 47% | mało ciepła, ale też wyraźnie ciemniej |
| 3 szyby barwione (szare) | ok. 0,29 | ok. 35% | ciemno; słaba selektywność |
Liczby w tabeli pochodzą z deklaracji producenta szkła i dotyczą tych konkretnych pakietów. Szyby przeciwsłoneczne zwykle wyglądają z zewnątrz trochę inaczej niż zwykłe: lekko szaro, srebrzyście albo niebiesko. Jeśli zamawiasz je tylko w części okien, poproś o próbkę, żeby elewacja nie wyszła łaciata. A jeśli dopiero wybierasz pakiet, zacznij od poradnika dwie czy trzy szyby.
Co mówią przepisy: g najwyżej 0,35 latem
Warunki techniczne dla budynków (WT 2021) wymagają, żeby budynek był zaprojektowany tak, by ograniczyć ryzyko przegrzewania latem. Dla okien przekłada się to na konkretny wzór z załącznika nr 2 (pkt 2.1.1):
Wymaganie nie dotyczy okien skierowanych na północ (od północnego zachodu do północnego wschodu), okien osłoniętych stałym elementem zacieniającym, który sam spełnia ten warunek, oraz okien mniejszych niż 0,5 m². Przepisy podają też przykładowe wartości fC:
| Osłona | fC osłony wewnętrznej | fC osłony zewnętrznej |
|---|---|---|
| białe żaluzje z nastawnymi lamelami | 0,25 do 0,45 | 0,10 do 0,35 |
| zasłony białe | 0,65 do 0,95 | 0,55 do 0,95 |
| zasłony kolorowe | 0,42 do 0,77 | 0,17 do 0,57 |
| zasłony z powłoką aluminiową | 0,20 | 0,08 |
Im niższe fC, tym lepiej, a zakres zależy od tego, jak materiał odbija i przepuszcza światło. Przykład: zwykłe trzy szyby (g około 0,53) bez osłony warunku nie spełniają. Z białymi żaluzjami zewnętrznymi wynik spada do około 0,05 do 0,19. Szyba przeciwsłoneczna o g około 0,32 spełnia go sama.
Wymaganie sprawdza projektant nowego domu. Przy wymianie okien w istniejącym domu nikt tego zwykle nie liczy. Fizyka działa tak samo. Ministerstwo pracuje nad nowymi warunkami technicznymi, a do tego czasu stosuje się dotychczasowe. Co się w nich zmieni dla okien, tego jeszcze nie wiemy.
Osłony zewnętrzne czy wewnętrzne
To najważniejsza decyzja w walce z upałem. Osłona zewnętrzna zatrzymuje słońce, zanim dotrze do szyby. Wewnętrzna łapie je już w pokoju: promienie przechodzą przez szkło, nagrzewają roletę albo zasłonę, a ona oddaje ciepło do wnętrza. Część odbija się z powrotem przez szybę. Niewielka.
Osłony zewnętrzne
| Osłona | Zalety | Wady |
|---|---|---|
| Roleta zewnętrzna | bardzo skuteczna po zamknięciu, przy okazji ciepło nocą, prywatność i utrudnienie włamania; najpopularniejsza | zamknięta zabiera widok i światło; skrzynka nadstawna obniża okno |
| Żaluzja fasadowa (zewnętrzna z lamelami) | lamele ustawiasz tak, żeby słońce nie wpadało, a światło tak; dobra przy dużych przeszkleniach | zwykle droższa od rolety, hałasuje i musi się zwinąć przy silnym wietrze |
| Screen (pionowa tkanina w prowadnicach) | widać przez nią na zewnątrz, ładnie wygląda, dobrze znosi duże szerokości | słabiej zaciemnia niż roleta, tkanina wymaga czyszczenia |
| Markiza nad tarasem lub oknem | cień przed szybą i na tarasie | przy wietrze trzeba ją zwijać (warto czujnik), nie zacienia przy niskim słońcu |
Przy dużych oknach od słońca my byśmy od razu zamawiali silnik z automatyką słoneczną, bo roleta, której nikt nie opuści przed wyjściem do pracy, nie chroni. Rodzaje rolet, napędy i pułapki w ofercie są w poradniku o roletach zewnętrznych.
Osłony wewnętrzne
Rolety materiałowe, plisy, żaluzje i zasłony są tanie i dobrze chronią przed oślepiającym światłem i wzrokiem sąsiadów, a przed upałem słabo. Jeśli już, wybieraj jasne, odbijające (najlepiej z powłoką aluminiową od strony szyby), bo ciemna zasłona w oknie od zachodu działa jak grzejnik.
Szyba przeciwsłoneczna: kiedy ma sens
Szyba przeciwsłoneczna ma na tafli powłokę, która odbija dużą część promieniowania podczerwonego. Działa zawsze, nie trzeba o niej pamiętać i nie zasłania widoku. Ma też minusy. Cztery.
Pierwszy: działa także zimą, więc zatrzymuje darmowe ciepło słońca w sezonie grzewczym. W energooszczędnym domu z dużymi oknami od południa to realna strata i tam lepsze bywają osłony, które latem opuszczasz, a zimą zwijasz.
Drugi to światło. Dobre szyby selektywne tracą niewiele (Lt około 62 do 64% wobec 74% w standardzie), mocniejsze już wyraźnie (około 42 do 47%), a najciemniejsze są szyby barwione w masie.
Do tego inny wygląd z zewnątrz: lekki odcień albo odbicie, widoczne zwłaszcza obok zwykłych szyb. I cena, bo taka szyba zwykle idzie w parze ze szkłem hartowanym i bywa dostępna tylko w części pakietów, więc dopłata rośnie.
Najlepiej sprawdza się tam, gdzie osłony zewnętrznej nie da się zamontować albo jej nie chcesz: duże przeszklenia stałe, okna w trudno dostępnych miejscach, fasady, gdzie skrzynka rolety nie wchodzi w grę, okna od zachodu w pokojach, w których i tak zawsze ktoś jest.
Ile to kosztuje względem okna
| Okno 1230 × 1480 mm | Cena okna rośnie o |
|---|---|
| PVC, dwie szyby, szyba przeciwsłoneczna zamiast zwykłej | około 21 do 23% |
| PVC, trzy szyby, pakiet przeciwsłoneczny (z grubszymi, hartowanymi taflami) | około 77 do 80% |
| aluminium, trzy szyby, ten sam pakiet | około 31% |
| dla porównania: roleta zewnętrzna do tego samego okna PVC | roleta (ręczna albo z silnikiem na przełącznik) kosztuje około 2/3 do 3/4 ceny okna |
Liczby z porównania wielu ofert. Pakiet trzyszybowy w tym zestawieniu miał wszystkie tafle grubsze i hartowane, więc sama powłoka kosztuje mniej, tyle że rzadko kupuje się ją osobno. W aluminium udział jest mniejszy, bo samo okno jest droższe (o różnicach piszemy w poradniku PVC czy aluminium).
Przy trzech szybach roleta zewnętrzna kosztuje więc podobnie jak szyba przeciwsłoneczna, a chroni skuteczniej i daje coś zimą i w nocy. Szyba wygrywa wygodą i widokiem. Gdybyśmy mieli wybrać jedno, wzięlibyśmy roletę.
Strony świata, okapy i duże przeszklenia
Zachód robi najwięcej szkody. Słońce stoi nisko, więc okap nie pomaga, a szczyt nagrzania przypada późnym popołudniem, kiedy dom jest już ciepły po całym dniu. Tu najlepiej działają osłony zewnętrzne opuszczane na czas.
Południe dostaje dużo słońca, ale latem w południe stoi ono wysoko (w Polsce około 60° nad horyzontem), więc łatwo je zatrzymać okapem, balkonem albo pergolą. Zimą jest nisko (około 12 do 18°) i wpada pod okap, dając darmowe ciepło.
Wschód to poranne słońce: nagrzewa sypialnie wcześnie rano, ale dom ma potem cały dzień, żeby oddać ciepło. Północ nie przegrzewa i przepisy zwalniają te okna z wymagania g.
Okap: ile powinien wystawać
Orientacyjnie: żeby w południe najdłuższego dnia lata zacienić okno od południa, okap powinien wystawać mniej więcej na połowę wysokości mierzonej od dolnej krawędzi szyby do okapu. Dla drzwi tarasowych wysokich na 2,2 m, z okapem tuż nad nimi, to około 1,2 m. Rano i po południu słońce jest niżej i z boku, więc okap zacienia mniej. To rozwiązanie na etap projektu. Przy gotowym domu jego rolę może przejąć markiza albo pergola.
Duże przeszklenia, HST i narożniki
Drzwi tarasowe HST szerokie na 3 m i więcej, okna narożne i przeszklenia od podłogi do sufitu wpuszczają mnóstwo słońca. Od południa i zachodu planuj dla nich osłonę razem z oknem, najlepiej przed tynkami: skrzynka podtynkowa albo w ociepleniu, przewody do silników. Zwykła roleta ma limity szerokości i powierzchni pancerza, więc szerokie HST dostaje często dwie rolety, żaluzję fasadową albo screen. A jeśli osłony nie będzie, szyba przeciwsłoneczna w takim oknie to zwykle dobry wydatek.
Ciemne profile
Antracytowa rama nagrzewa się w słońcu dużo mocniej niż biała, ale to niewielka część powierzchni okna i ciepła w pokoju dodaje niewiele. Kłopot ma raczej sam profil: ciemny PVC bardziej pracuje i producenci ograniczają wymiary kolorowych skrzydeł (szerzej w poradniku o kolorach okien).
Plan działania i co sprawdzić w ofercie
- Zrób listę okien od zachodu i południa, zwłaszcza dużych, i pokoi, w których spędzasz popołudnia albo śpisz.
- Zdecyduj o osłonach zewnętrznych dla tych okien, zanim zamówisz okna. Od tego zależy wymiar okna (skrzynka nadstawna) i to, czy szyba ma być hartowana.
- Szybę przeciwsłoneczną zamawiaj tam, gdzie osłony nie będzie albo gdzie przeszklenie jest bardzo duże, a nie w całym domu, bo zabierze ciepło zimą i światło od północy.
- W ofercie sprawdź pełny zapis pakietu (np. powłoka Sun, Cool-Lite, SKN) i g oraz Lt z deklaracji. Samo słowo „przeciwsłoneczna” nic nie mówi: g może wynosić 0,25, a może 0,45.
- Przy rolecie lub żaluzji sprawdź napęd, automatykę słoneczną i kolor pancerza, bo ciemny pancerz to wskazanie do szyby hartowanej.
Jak znaleźć zapis szyby i osłon w wycenie, pokazujemy w poradniku jak czytać ofertę na okna. A jeśli masz już wycenę okien do domu z dużymi przeszkleniami, wyślij ją do sprawdzenia: zobaczymy, czy szyby i osłony pasują do stron świata i czy dopłaty są rozsądne.
Krok po kroku
- Wypisz okna od zachodu i południa. Szczególnie duże przeszklenia, drzwi tarasowe i okna w sypialniach.
- Zaplanuj osłony zewnętrzne. Roleta, żaluzja fasadowa albo screen, zanim zamówisz okna i zanim powstaną tynki.
- Dobierz szybę. Przeciwsłoneczną tam, gdzie osłony nie będzie albo przeszklenie jest bardzo duże. Sprawdź g i Lt w deklaracji.
- Sprawdź wymóg g ≤ 0,35. W nowym domu policz g szyby razy fC osłony dla okien poza północą albo poproś o to projektanta.
- Zadbaj o szkło hartowane. Przy ciemnych roletach i dużych oknach od słońca, żeby szyba nie pękła od nagrzania.
Najczęstsze błędy
- Liczenie na zasłony w środku. Chronią przed oślepieniem, ale ciepło jest już w pokoju.
- Szyba przeciwsłoneczna w całym domu. Od północy zabiera tylko światło, a od południa także zimowe ciepło.
- „Szyba przeciwsłoneczna” bez parametrów: bez g i Lt w ofercie nie wiesz, co kupujesz.
- Decyzja o roletach po montażu okien. Skrzynka nadstawna zmienia wymiar okna, a podtynkowa wymaga miejsca w nadprożu.
- Brak osłon dla okien od zachodu, choć to one najczęściej przegrzewają dom późnym popołudniem.
- Ciemna roleta zamknięta za zwykłą szybą w dużym oknie. Szyba może pęknąć od nagrzania.
Pytania i odpowiedzi
Co to jest współczynnik g szyby?
To całkowita przepuszczalność energii słonecznej, a prościej: ta część energii słońca padającej na szybę, która trafia do pokoju. Zwykłe dwie szyby mają około 0,64, trzy szyby około 0,53, szyby przeciwsłoneczne około 0,25 do 0,35.
Jaki współczynnik g wymagają przepisy?
Najwyżej 0,35 latem, liczone jako iloczyn g szyby i współczynnika fC osłony przeciwsłonecznej. Warunki techniczne nie stosują tego do okien od północy (od północnego zachodu do północnego wschodu), okien zacienionych stałym elementem i okien mniejszych niż 0,5 m².
Czy rolety wewnętrzne chronią przed upałem?
Słabo. Słońce przechodzi przez szybę, nagrzewa roletę, a ona oddaje ciepło do pokoju, więc pomagają głównie przed oślepieniem. Przed upałem chronią osłony zewnętrzne: rolety, żaluzje fasadowe, screeny, markizy.
Szyba przeciwsłoneczna czy roleta zewnętrzna?
Roleta zewnętrzna chroni skuteczniej, a zimą i w nocy pomaga trzymać ciepło. Szyba działa zawsze i nie zasłania widoku, ale zabiera też zimowe ciepło i trochę światła. W oknach trzyszybowych jedno i drugie kosztuje podobnie.
Czy szyba przeciwsłoneczna przyciemnia pokój?
Trochę. Dobre szyby selektywne przepuszczają około 62 do 64% światła wobec około 74% w zwykłych trzech szybach. Mocniejsze powłoki i szkło barwione zabierają więcej i przepuszczają już tylko około 35 do 47%.
Które okna najbardziej przegrzewają dom?
Te od zachodu, bo niskie popołudniowe słońce świeci wprost w szybę, kiedy dom jest już nagrzany. Od południa jest łatwiej: latem słońce stoi wysoko i zatrzyma je okap albo balkon.
Ile powinien wystawać okap nad oknem od południa?
Orientacyjnie około połowy wysokości od dolnej krawędzi szyby do okapu. Dla drzwi tarasowych wysokich na 2,2 m to około 1,2 m. Zimą niskie słońce i tak wpada pod okap.