Wymiana okien w starym domu: wentylacja, wilgoć i kolejność prac

Co się zmienia, gdy wymieniasz stare okna

Stare okna drewniane, zwłaszcza skrzynkowe, były nieszczelne i przez szpary w ramach cały czas wpadało do domu świeże powietrze. Nikt tego nie planował. Ale tak właśnie działała wentylacja w wielu starych domach i kamienicach.

Nowe okno PVC, aluminiowe albo drewniane jest szczelne. Przestaje wiać i od razu robi się cieplej. Tylko że powietrze, które nie wpada szparami, musi mieć inny wlot. Jeśli go nie ma, w domu rośnie wilgotność, szyby parują, a w narożnikach pojawia się pleśń.

Same okna wybiera się tak jak do nowego domu. Punkt odniesienia to Uw nie wyższe niż 0,9 W/(m²K), próg, który przepisy stawiają oknom w nowych budynkach. Uw podaje się dla okna wzorcowego 1230 × 1480 mm z konkretną szybą (Ug), więc porównuj tylko takie wartości (jak je czytać, tłumaczą poradniki Uw, Ug, Uf: jak czytać parametry okna i dwie czy trzy szyby). Parametry konkretnych systemów są na kartach profili.

Jak działa wentylacja grawitacyjna

W większości starych domów, kamienic i bloków działa wentylacja grawitacyjna, nazywana też naturalną. Ciepłe powietrze z mieszkania ucieka kominem (kanałem wentylacyjnym) przez kratki w kuchni, łazience i WC, a w jego miejsce musi wpłynąć tyle samo świeżego powietrza z zewnątrz.

Droga ma trzy odcinki. Wlot jest w pokojach, przez nawiewnik w oknie albo w ścianie. Dalej powietrze idzie przez mieszkanie, także pod drzwiami (szczelina albo podcięcie drzwi łazienki). Wylot to kratki w kuchni i łazience, połączone z kominem.

Zamknij wlot szczelnymi oknami, a ciąg w kominie osłabnie albo nawet się odwróci: powietrze zacznie płynąć kratką do mieszkania. Przy wymianie okien poproś więc o sprawdzenie, czy kratki są drożne (robi to kominiarz przy przeglądzie przewodów).

Nawiewniki: rodzaje i miejsce montażu

Nawiewnik to podłużna kratka z regulacją, która wpuszcza powietrze przy zamkniętym oknie i najczęściej siedzi w jego górnej części, a modele różnią się tym, co steruje ilością powietrza:

Drugie pytanie: gdzie go zamontować.

• W ramie albo w skrzydle. Wymaga frezowania otworów w profilu, więc najprościej zamówić okno z nawiewnikiem od razu i frezy zrobi fabryka. Da się go dorobić i na gotowym oknie, tylko że to zadanie dla fachowca, nie na sobotnie popołudnie.
• Nad szybą. Szyba jest trochę niższa, a nawiewnik siedzi nad nią w skrzydle. Nie każdy model pasuje do grubego pakietu trzyszybowego, a na bardzo małych szybach może się nie zmieścić.
• Nad oknem lub w skrzynce rolety. Mało widoczny i bez ograniczeń grubości szyby, ale trzeba go zaplanować przed montażem.
• Dowrębowy (ukryty w przylgach, bez frezowania). Prawie niewidoczny, ale przepuszcza mało powietrza i przy wentylacji grawitacyjnej jako jedyny wlot zwykle nie wystarcza.

Nawiewniki w oknie zwykle nie dają się całkowicie zamknąć. To celowe: zablokowany nawiewnik w szczelnym mieszkaniu oznacza wilgoć. Pełne porównanie rodzajów i to, ile nawiewnik dokłada do ceny okna, znajdziesz w poradniku nawiewniki okienne.

Ile nawiewników potrzeba

Do mieszkania musi wpłynąć tyle powietrza, ile wyciągają kratki. Polska norma wentylacyjna podaje, ile powinno uchodzić z poszczególnych pomieszczeń:

Nawiewnik okienny przy wentylacji grawitacyjnej powinien przepuszczać, w pełni otwarty, od 20 do 50 m³/h (przy umownej różnicy ciśnień 10 Pa). Dokładną wartość dla danego modelu podaje producent.

W oknach bez skrzydła otwieranego (FIX) nawiewnik jest szczególnie zalecany, bo takiego okna nie uchylisz. Mikrowentylacja w klamce (położenie pod kątem 45 stopni) pomaga, ale nawiewnika nie zastępuje.

Wilgoć i pleśń po wymianie: skąd się biorą

W domu cały czas powstaje para wodna: z oddychania, gotowania, kąpieli i suszenia prania. Kiedy wymiana powietrza spada, wilgotność rośnie, a para skrapla się na najzimniejszych powierzchniach. Granicę wyznacza punkt rosy: przy 20°C w pokoju para skrapla się na każdej powierzchni chłodniejszej niż wartość z tabeli.

Im wilgotniej w domu, tym cieplejsza powierzchnia już „poci się”. Najpierw widać to w dolnych narożnikach szyb, potem na ościeżach i w narożnikach ścian za meblami.

Co z tym robić? Zapewnić dopływ powietrza (nawiewniki, a w łazience i kuchni drożne kratki) i wietrzyć krótko, ale intensywnie, szczególnie po gotowaniu, kąpieli i rano w sypialni. Prosty higrometr powie, czy to wystarcza: jeśli wilgotność stale przekracza około 60%, wentylacja nie nadąża. Grzejnika nie zasłaniaj szerokim parapetem ani grubą zasłoną, bo ciepłe powietrze ma ogrzewać szybę od dołu.

Dwie rzeczy załatwia się już przy zamówieniu. Ciepła ramka w szybie daje cieplejszą krawędź, która mniej paruje. I montaż warstwowy: pianka bez taśmy paroszczelnej od środka nasiąka parą z pokoju, a mokra przestaje izolować, co kończy się zimnym, wilgotnym ościeżem i pleśnią przy ramie (jak powinny wyglądać warstwy, pokazujemy przy ciepłym montażu).

Demontaż i stan ościeży: węgarek i odbite tynki

Stare okno zwykle się wycina: piłą przecina się ramę i wyrywa ją z muru. Prawie zawsze odpada przy tym część tynku na ościeżach, czasem także kawałki muru. Normalna rzecz. Trzeba tylko wiedzieć, kto i kiedy to naprawi.

W wielu starych domach od zewnątrz jest węgarek, występ muru, za którym chowa się rama. Po wyjęciu starych okien skrzynkowych bywa bardzo szeroki, a nowa rama za wąska, żeby zachować prawidłową szczelinę. Stosuje się wtedy poszerzenia systemowe albo uzupełnia mur (jak mierzyć taki otwór, opisujemy w poradniku jak zmierzyć okno).

Odbite tynki naprawia się dopiero po montażu i po sprawdzeniu uszczelnienia, więc zobacz, czy w ofercie są „obróbki”. Jeśli nie, potrzebujesz tynkarza.

Taśmy i folie muszą mieć gładkie podłoże, więc wyszczerbione miejsca i „zęby” muru wyrównuje się zaprawą przed klejeniem. A stare drewniane klocki i ościeżnice zamurowane w ścianie bywają spróchniałe. Nie kotwi się w nich nowego okna.

Kolejność prac: przed czy po tynkach i ociepleniu

Okna montuje się przed tynkami wewnętrznymi i przed ociepleniem ściany. Taśmy przy ramie da się wtedy porządnie zakryć tynkiem, a ocieplenie od zewnątrz może zachodzić na ramę, co ogranicza mostek termiczny.

1. Ustal zgody i plan: wentylację, kolor, ewentualne poszerzenia i to, kto robi obróbki. Jeśli chcesz rolety zewnętrzne, zdecyduj teraz, bo skrzynka rolety zmienia wymiar okna.
2. Zleć pomiar po oględzinach. W starym domu ramę często zakrywa tynk, więc prawdziwy wymiar otworu widać dopiero po jego miejscowym odkuciu. Mierzy się otwór, a nie stare okno.
3. Wymień okna przed tynkami i ociepleniem.
4. Odbierz uszczelnienie, zanim zakryje je tynk. Po zatynkowaniu nie da się już sprawdzić taśm i pianki.
5. Zrób tynki i obróbki ościeży, potem parapety wewnętrzne.
6. Ociepl ścianę i zamontuj parapety zewnętrzne dopasowane do gotowej grubości elewacji.

Ocieplenie dopiero za kilka lat? Powiedz o tym przed zamówieniem. Montażysta może wtedy osadzić okno bliżej zewnętrznej krawędzi muru, przewidzieć listwę progową i parapet zewnętrzny do późniejszej wymiany.

Parapety wewnętrzne i zewnętrzne

Nowa rama ma zwykle inną głębokość i wysokość niż stara, więc stare parapety często nie pasują, a w ofercie powinno być napisane, czy nowe są w cenie, z jakiego materiału i jakiej szerokości.

Zapytaj też, co będzie pod ramą. Powinna tam być listwa progowa: do niej przykręca się parapet zewnętrzny i dokleja taśmy. Jeśli firma proponuje „ciepły parapet” (kształtkę izolacyjną pod oknem), dopytaj, na czym okno będzie podparte, bo kształtka ogranicza mostek termiczny pod ramą, ale klocków podporowych nie zastępuje.

Materiały, spadki, zaślepki i to, czy da się zostawić stary parapet z lastryka, są w poradniku o parapetach zewnętrznych i wewnętrznych.

Drzwi balkonowe: niski próg i klamka dwustronna

Przy drzwiach balkonowych masz zwykle do wyboru dwa rozwiązania progu:

Niski próg to inna konstrukcja drzwi, a nie drobny dodatek: w naszych wyliczeniach podnosi cenę drzwi balkonowych o około 22 do 26% wobec zwykłej ramy. Czy to pieniądze dobrze wydane, zależy od tego, kto będzie przez te drzwi chodził (całe porównanie: niski próg czy zwykły).

W starych domach i kamienicach balkon bywa prawie na poziomie podłogi pokoju i nie ma spadku. Wytyczne montażowe zalecają około 15 cm różnicy między posadzką balkonu a górą izolacji przeciwwodnej pod progiem, chyba że przy progu jest odpływ liniowy. Jeśli się nie da, dobrze uszczelniony próg i odprowadzenie wody są ważniejsze niż sam wygląd.

Klamka dwustronna ma uchwyt także od strony balkonu, więc drzwi zamkniesz, stojąc na zewnątrz. Część producentów dobiera takie klamki do drzwi balkonowych w standardzie, u innych to dopłata. Zajrzyj do oferty. Alternatywa to pochwyt od zewnątrz i zatrzask balkonowy, który trzyma domknięte drzwi bez przekręcania klamki. Na parterze rozważ klamkę z kluczykiem i okucia o podwyższonej odporności.

Wysokie okna w starym domu: wzmocnienia stalowe

W kamienicach i starych domach okna bywają wysokie, często ponad 2 m, a sam profil PVC jest tak mało sztywny, że w obliczeniach statycznych jego sztywność w ogóle się pomija. Okno trzyma kształt dzięki stali w środku profilu. Tylko dzięki niej.

• Stal powinna biec na całym obwodzie ramy, nie tylko przy zawiasach.
• W branży przyjmuje się, że stali wymaga każde skrzydło szersze niż 90 cm, wyższe niż 110 cm albo z szybą cięższą niż 30 kg.
• W skrzydłach drzwi balkonowych szukaj w ofercie stali o grubości co najmniej 2 mm. O to samo zapytaj przy wysokich skrzydłach okiennych.
• Okna w kolorze (okleinowane) mocniej pracują w słońcu, więc ich maksymalne wymiary są o około 10 do 20% mniejsze niż okien białych (dlaczego, wyjaśniamy w poradniku o kolorze okien i okleinie).

To reguły orientacyjne, niezależne od systemu. Dokładne limity zależą od systemu profili i okuć, więc przy nietypowo dużym oknie poproś sprzedawcę o potwierdzenie wymiaru u producenta. Przy dużych zestawach (okno z drzwiami balkonowymi, kilka okien obok siebie) zapytaj też o łącznik statyczny ze stalą.

Wysokie okna z naświetlem, łuki i podziały typowe dla kamienic mają osobny poradnik: szprosy i okna do kamienicy.

Zgody i formalności: zgłoszenie, zabytek, kamienica

Wymiana okna na nowe w tym samym otworze to według Prawa budowlanego remont. Pozwolenia na budowę nie potrzebujesz. W wolno stojącym domu jednorodzinnym zwykle nie trzeba też zgłoszenia.

Inaczej w kamienicy i bloku, często także w bliźniaku i szeregowcu. W budynkach, których budowa wymaga pozwolenia, remont przegród zewnętrznych wymaga zgłoszenia, a urzędy różnie oceniają, czy dotyczy to wymiany okien. Zapytaj w wydziale architektury. Do tego dochodzą wymagania wspólnoty albo spółdzielni co do koloru i podziału okien (jedno i drugie opisujemy w poradniku wymiana okien w bloku).

Budynek zabytkowy to osobna ścieżka. Przy wpisie do rejestru zabytków wymiana okien wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków, a potem także pozwolenia na budowę. Konserwator może wymagać konkretnego materiału (często drewna), podziałów i kształtu profili. Ograniczenia mogą wynikać też z gminnej ewidencji zabytków albo z planu miejscowego, więc sprawdź to w urzędzie gminy (więcej przy oknach do kamienicy).

Jeśli od ulicy okno ma być w kolorze (na przykład brązowym), a w środku białe, wybierz okleinę jednostronną. Wychodzi taniej niż dwustronna, a w wycenach widujemy dwustronną także tam, gdzie od środka i tak miała być biel (szczegóły w poradniku o kolorze okien).

Powiększenie otworu, na przykład zamiana okna na drzwi balkonowe, to już przebudowa ściany zewnętrznej. W domu jednorodzinnym wymaga co najmniej zgłoszenia, w budynku wielorodzinnym pozwolenia na budowę. W obu przypadkach potrzebny jest konstruktor, bo zmienia się nadproże.

VAT 8% przy wymianie okien z montażem

Okna kupowane razem z montażem w budynku mieszkalnym mają zwykle obniżoną stawkę VAT 8%. Dotyczy to domów jednorodzinnych do 300 m² i mieszkań do 150 m² powierzchni użytkowej, a przy większym metrażu części wartości. Okna kupione bez montażu i lokale użytkowe mają 23%. Wyjątki i przykłady zebraliśmy w poradniku VAT 8% czy 23% na okna.

Wymiana w sezonie grzewczym i zimą

Okna da się wymieniać przez cały rok, także zimą, bo ekipa wyjmuje i wstawia je po kolei i każdy otwór stoi pusty tylko przez krótki czas.

Zimą pilnuje się materiałów: pianka i taśmy mają na opakowaniu zakres temperatur pracy, stosuje się pianki zimowe albo podgrzewa puszki, a taśmy z butylem sprawdzają się lepiej niż masy na bazie wody. Tynki i obróbki schną w chłodzie i wilgoci wolniej, więc daj im czas, zanim zamontujesz parapety wewnętrzne. Okna drewniane nie lubią montażu w wilgotnym, nieogrzewanym budynku. No i ogrzewanie: przykręć grzejnik w pokoju, w którym trwa wymiana, a drzwi do reszty domu zamknij.

Pierwsze tygodnie po zimowym montażu to dobry test. Jeśli szyby od środka mocno parują, sprawdź nawiewniki i wilgotność, zanim zaczniesz szukać wady w oknie.

Dzień wymiany: przygotowanie, sprzątanie i utylizacja

1. Zrób miejsce. Odsuń meble od okien, zdejmij firany, karnisze i rolety wewnętrzne. Ekipa potrzebuje wolnego przejścia od drzwi do okien.
2. Zabezpiecz wnętrze. Przy wycinaniu starych ram jest dużo pyłu. Zakryj meble i podłogę folią albo ustal, że zrobi to ekipa.
3. Demontaż starego okna i oczyszczenie ościeża.
4. Osadzenie nowego okna na klockach podporowych, wypoziomowanie i kotwienie.
5. Uszczelnienie: taśma od zewnątrz, izolacja w szczelinie, taśma od środka.
6. Odbiór: sprawdź otwieranie, uchylanie, docisk i stan szyb. Zdejmij folię ochronną z profili szybko, bo na słońcu przywiera.
7. Wywóz starych okien. Stare ramy i szkło to odpad budowlany. Sprawdź w ofercie, czy utylizacja jest w cenie, bo inaczej zostaną u Ciebie.
8. Dokumenty. Odbierz protokół odbioru, kartę gwarancyjną i instrukcję użytkowania. Na co patrzeć przy podpisie, opisujemy w poradniku jak sprawdzić firmę okienną.

Masz już ofertę na wymianę? Wyślij ją do sprawdzenia. Patrzymy najpierw, czy są w niej demontaż, obróbki, parapety, nawiewniki i wywóz, bo te pozycje lubią wypadać.

Krok po kroku

1. Sprawdź wentylację. Ustal, czy masz wentylację grawitacyjną (kratki i kominy), czy rekuperację. Przy grawitacyjnej zaplanuj nawiewniki.
2. Załatw zgody. W kamienicy zapytaj zarządcę o kolor i podziały okien oraz o to, czy potrzebne jest zgłoszenie. W budynku z rejestru zabytków wystąp o pozwolenie konserwatora.
3. Zamów pomiar po oględzinach. Niech firma obejrzy ościeża, węgarek i parapety przed podaniem ceny. Sprawdź, czy oferta obejmuje demontaż, obróbki, parapety i utylizację.
4. Przygotuj dom. Odsuń meble, zdejmij firany, zabezpiecz podłogę i meble folią przed pyłem.
5. Demontaż starych okien. Ekipa wycina stare ramy i czyści ościeże. Zwykle odpada przy tym część tynku.
6. Montaż i uszczelnienie. Okno stoi na klockach podporowych i kotwach, szczelinę wypełnia izolacja zamknięta taśmą od zewnątrz i paroszczelną od środka.
7. Odbiór przed tynkami. Sprawdź uszczelnienie, zanim zakryje je tynk, oraz otwieranie, uchylanie i stan szyb. Folię ochronną zdejmij z profili od razu.
8. Obróbki i parapety. Uzupełnij tynki ościeży, zamontuj parapety wewnętrzne, a zewnętrzne po ociepleniu lub od razu, jeśli ściana jest gotowa.

Najczęstsze błędy

• Nowe okna bez nawiewników w domu z wentylacją grawitacyjną. Po pierwszej zimie parujące szyby i pleśń w narożnikach.
• Zaklejone kratki wentylacyjne, „bo wieje”. Odwraca się ciąg w kominie, a przy urządzeniach gazowych robi się niebezpiecznie.
• Montaż na samą piankę. Bez taśmy paroszczelnej od środka pianka nasiąka wilgocią i przestaje izolować.
• Tynk przed odbiorem uszczelnienia. Potem nie da się sprawdzić, czy taśmy w ogóle są.
• Oferta bez obróbek i parapetów. Po montażu zostają odbite ościeża i stare, za krótkie parapety.
• Niski próg osadzony wprost na bloczkach: mostek termiczny i przemarzanie przy drzwiach balkonowych.
• Wysokie okno bez porządnej stali. Skrzydło z czasem się ugina i przestaje domykać.