Rw i Rw + Ctr: co znaczą liczby w ofercie
Izolacyjność akustyczną okna opisuje wskaźnik Rw, podawany w decybelach: o ile okno obniża hałas, który przez nie przechodzi. Im wyższa liczba, tym ciszej w środku. Tyle że prawidłowy zapis ma trzy liczby, na przykład Rw (C; Ctr) = 40 (−1; −5) dB.
- Rw to wartość wyznaczona w laboratorium, uśredniona dla szerokiego zakresu dźwięków.
- C to poprawka dla dźwięków średnich i wysokich: rozmowy, place zabaw, szybka kolej, auta na autostradzie.
- Ctr to poprawka dla dźwięków niskich: zwykły ruch uliczny w mieście, tramwaje, ciężarówki, autobusy, wolno jadące pociągi.
Przy mieszkaniu od ulicy liczy się więc suma Rw + Ctr (fachowo RA2). Dla okna 40 (−1; −5) to 35 dB, nie 40. Poprawka Ctr jest prawie zawsze ujemna i dla szyb zwykle wynosi od około −4 do −7 dB, więc dwa okna z tym samym „Rw 40” mogą przy ulicy zachowywać się różnie.
Ile decybeli to ile odczuwalnie
Decybeli nie dodaje się jak zwykłych liczb, bo skala jest logarytmiczna. Ucho odbiera zmiany tak:
| Różnica | Jak to słychać |
|---|---|
| 1 dB | niezauważalna |
| 3 dB | ledwo słyszalna, w porównaniu jeden po drugim |
| 5 dB | wyraźna różnica |
| 10 dB | hałas odczuwany jako mniej więcej o połowę cichszy |
Za pojedynczy decybel nie ma więc sensu dopłacać. Sensowny skok to 5 dB i więcej, na przykład z około 32 do około 37 albo 40 dB.
Jaki poziom jest potrzebny
Ruch uliczny to orientacyjnie około 70 dB przy elewacji, bardzo ruchliwa ulica nawet około 80 do 90 dB. W sypialni w nocy komfortowo jest przy około 30 dB, w dzień przy około 35 do 40 dB. Rachunek jest prosty: hałas na zewnątrz minus to, co ma zostać w pokoju. Przy 70 dB na zewnątrz i 35 dB w pokoju potrzebujesz około 35 dB w zapisie Rw + Ctr, czyli okna mniej więcej Rw 40 (−1; −5). Ruchliwa trasa, tory albo ścieżka podejścia samolotów nad dachem: wymagania rosną.
Dokładny poziom hałasu przy elewacji znają projektant i urzędowe mapy akustyczne (duże miasta je publikują). My go dla Twojego adresu nie znamy. Przy wymianie okien w istniejącym mieszkaniu wystarczy zwykle prosta zasada z tabeli w następnych sekcjach.
Klasy akustyczne i co mówią przepisy
W Polsce okna nie mają urzędowych klas akustycznych. Norma wyrobu każe producentowi zadeklarować wartość Rw (C; Ctr), ale żadnego minimum nie ustala. Spotkasz za to klasy od 1 do 6, pochodzące z niemieckich wytycznych (progi co 5 dB, podobnie jak w klasyfikacji Instytutu Techniki Budowlanej). Orientacyjnie:
| Klasa | Rw okna | Typowe miejsce |
|---|---|---|
| 1 i 2 | do około 34 dB | cicha ulica osiedlowa, strona od ogrodu |
| 3 | około 35 do 39 dB | zwykła ulica w mieście |
| 4 | około 40 do 44 dB | ruchliwa ulica, tramwaj, przystanek |
| 5 i 6 | 45 dB i więcej | trasy szybkiego ruchu, tory, lotniska |
Klasa to tylko etykieta, a w ofercie i umowie ma stać konkretna liczba Rw (C; Ctr).
Kiedy wymagają tego przepisy
Warunki techniczne dla budynków każą chronić pomieszczenia mieszkalne przed hałasem z zewnątrz. Przegrody zewnętrzne, w tym okna, mają zapewnić izolacyjność określoną w Polskiej Normie o wymaganej izolacyjności akustycznej przegród, a wymaganie zależy od tego, ile hałasu dociera do elewacji. Co z tego wynika dla kupującego, zależy od sytuacji.
W nowym domu lub bloku wymaganą izolacyjność okien ustala projektant i powinna być w projekcie (często w opisie stolarki). Jeśli dom stoi przy ruchliwej drodze, poproś go o tę wartość i przekaż ją firmie okiennej.
Dla działek przy drogach, torach i lotniskach obowiązek stosowania zabezpieczeń akustycznych może wynikać z planu miejscowego (MPZP) albo warunków zabudowy, więc zanim zamówisz okna, zajrzyj do wypisu z planu. Wokół lotnisk i dużych tras bywają też wyznaczone obszary ograniczonego użytkowania, z własnymi wymaganiami dla budynków. Informację ma urząd gminy.
Wymiana okien w istniejącym mieszkaniu zwykle nie wymaga obliczeń akustycznych. Ile ciszy kupujesz, to Twoja decyzja.
Szczegóły dla konkretnej działki zawsze potwierdza projektant albo urząd.
Szyba akustyczna: grubość tafli, folia i ramka
Wyciszanie zaczyna się od szyby, bo zajmuje ona około dwóch trzecich powierzchni typowego okna, a w dużych oknach jeszcze więcej. Działają trzy rzeczy. Najlepiej razem.
- Grubsze tafle. Cięższe szkło trudniej wprawić w drgania, więc tafla 8 albo 10 mm od ulicy daje kilka decybeli więcej niż 4 mm.
- Różna grubość tafli (asymetria). Każda tafla „przepuszcza” najłatwiej inną częstotliwość, a gdy tafle są różne, ich słabe punkty się nie nakładają. W danych producentów szkła pakiet 6/16/4 ma Rw 35 dB, a symetryczny 6/16/6, mimo że szkła jest w nim więcej, tylko 33 dB.
- Szkło klejone z folią akustyczną. Dwie tafle sklejone folią tłumiącą drgania (w zapisie NR, SC, „silence”, „akustyczna”). Przy tej samej grubości daje zwykle kilka decybeli więcej niż zwykła folia bezpieczna. Zwykła folia 44.2 też pomaga, tylko słabiej. Przy okazji szkło klejone utrudnia włamanie (to temat poradnika okna antywłamaniowe).
Szerokość ramki, czyli komory
Szersza komora między taflami pomaga, ale mniej, niż się wydaje. W danych producenta szkła ten sam układ tafli z komorami 12 mm i 16 do 18 mm ma Rw takie samo albo wyższe o 1 dB. Ważniejsza jest grubość i rodzaj szkła, a szerokość komór i tak ogranicza profil: cały pakiet musi zmieścić się w skrzydle.
Gotowe pakiety: co zamówić
| Sytuacja | Przykładowy pakiet (od zewnątrz) | Rw szyby |
|---|---|---|
| cicha strona, ogród | standard 4/18/4/18/4 | ok. 32 dB |
| umiarkowany hałas, zwykła ulica | 6/16/4/16/4 albo 8/12/4/12/6 | ok. 36 do 39 dB |
| ruchliwa ulica, tramwaj | 44.2/16/4/16/6 albo 10/14/4/14/6 | ok. 40 do 41 dB |
| bardzo głośno (trasa, tory) | 44.1 NR/16/4/16/8, 33.1 NR/14/4/14/44.4 | ok. 44 do 45 dB |
| ekstremalnie (lotnisko) | 66.1 NR/12/6/12/44.1 NR | ok. 50 dB |
To wartości z deklaracji producenta szkła, każda dla konkretnego pakietu. Ciepło na tym nie cierpi: wszystkie te trzyszybowe pakiety mają Ug około 0,5 do 0,7 W/(m²K). Jak czytać sam zapis pakietu, jest w poradniku dwie czy trzy szyby.
Waga i grubość pakietu
Szkło waży 2,5 kg na m² na każdy milimetr, więc standardowy pakiet trzyszybowy to około 30 kg/m², a pakiet 10/14/4/14/6 już około 50 kg/m². Ciężkie skrzydło potrzebuje mocniejszych zawiasów i dobrze dobranych okuć. Lekkie systemy przesuwne mają limity masy. Pakiety akustyczne bywają też grubsze (często 44 do 53 mm). W płytszy profil 70 mm mogą zwyczajnie nie wejść.
Profil, uszczelki i drzwi balkonowe
Gdy szyba jest dobra, słabym miejscem staje się to, co ją otacza.
Uszczelki. Profile z trzema uszczelkami (z uszczelką środkową, oznaczenie MD) zwykle lepiej tłumią hałas niż te z dwiema (AD). Przykład z jednej rodziny profili firmy Aluplast: Ideal 7000 ma dwie uszczelki, a Ideal 8000 przy tej samej głębokości 85 mm trzy (porównanie: Ideal 7000 czy Ideal 8000). Trzy uszczelki mają też bluEvolution 82 MD firmy Salamander i Ideal Neo MD. Liczbę uszczelek i głębokość dowolnych dwóch systemów zestawisz w porównywarce profili. Ile decybeli daje sama trzecia uszczelka, tego nie mamy zmierzonego.
Głębokość profilu. Głębsza rama mieści grubszy pakiet i zwykle ma lepsze uszczelnienie. Sama głębokość niczego jednak nie załatwia: liczy się, czy profil przyjmie potrzebny pakiet akustyczny.
Regulacja i docisk. Nawet najlepsze uszczelki nie działają, gdy skrzydło nie dociska równo na całym obwodzie, i źle wyregulowane okno potrafi stracić kilka decybeli. Jak ustawić docisk, pokazujemy w poradniku regulacja okien i tryb zimowy.
Drzwi balkonowe i tarasowe są zwykle najsłabszym ogniwem: duże skrzydło, próg, często prostszy pakiet. Jeśli wychodzą na ulicę, zamów dla nich ten sam pakiet co dla okien. Lekkie drzwi przesuwne z uszczelką szczotkową słabo tłumią hałas (rodzaje drzwi tarasowych porównujemy w poradniku HST, PSK czy drzwi balkonowe).
Nawiewnik, rozszczelnienie i skrzynka rolety
Hałas przechodzi tamtędy, gdzie najłatwiej. Mała szczelina potrafi zniweczyć drogą szybę, bo powietrze przenosi dźwięk prawie bez strat.
Nawiewniki
Nawiewnik to celowy otwór w oknie albo w skrzynce rolety, który wpuszcza powietrze do wentylacji. Dla akustyki: dziura. I nawet wersja akustyczna, wyłożona materiałem tłumiącym, obniża wynik całego okna, bo dźwięk dostaje drugą drogę obok szyby.
Czy nawiewnik jest potrzebny, zależy od wentylacji w mieszkaniu. Przy rekuperacji zwykle nie jest. Przy wentylacji grawitacyjnej świeże powietrze musi skądś napływać i tego się nie przeskoczy: omów to z firmą albo projektantem (rodzaje nawiewników i zasady doboru są w poradniku nawiewniki okienne).
- Jeśli nawiewnik ma być w oknie od ulicy, wybierz wersję akustyczną i poproś o jej parametr (dla nawiewników podaje się osobny wskaźnik, oznaczany Dn,e,w).
- Lepsze miejsce na nawiewnik to okno od cichej strony domu albo ściana (nawiewnik ścienny z tłumikiem), a nie okno sypialni od ulicy.
- Nawiewnik nawierzchniowy na szybie potrafi wymusić cieńszy pakiet albo nie pasować do grubego, więc sprawdź, czy on i szyba akustyczna są ze sobą zgodne.
Skrzynka rolety
Nadstawna skrzynka rolety to pusta przestrzeń o cienkich ściankach, z rewizją od strony pokoju, i przy ulicy bywa słabsza niż samo okno. Lepiej wypadają skrzynki z wkładem izolacyjnym (np. z neoporu), z dobrze uszczelnioną klapą rewizji, a jeszcze lepiej roleta podtynkowa albo adaptacyjna na elewacji, która w ogóle nie zabiera miejsca nad oknem (rodzaje opisaliśmy w poradniku o roletach zewnętrznych). Zamknięty pancerz trochę wycisza. Ale nikt nie śpi latem przy szczelnie zamkniętej rolecie.
Montaż: pianka to nie wszystko
Zostaje szczelina między ramą a murem. Wytyczne ITB mówią, że połączenie okna ze ścianą powinno mieć izolacyjność akustyczną wyższą o około 15 dB niż samo okno. Inaczej wynik z oferty zostaje na papierze.
- Szczelina ma być wypełniona w całości, bez pustek, i zamknięta taśmami po obu stronach, jak w montażu warstwowym, bo pustka pod parapetem albo przy nadprożu przenosi dźwięk.
- Uszczelniony parapet wewnętrzny i zewnętrzny. Pusta przestrzeń pod nim działa jak pudło rezonansowe (więcej w poradniku o parapetach).
- Przy wymianie okien w starych budynkach uzupełnione ościeża, bo popękany tynk i dziury po starych ramach też przepuszczają hałas. O wymianie w mieszkaniu piszemy w poradniku wymiana okien w bloku.
- Po montażu regulacja okuć, tak żeby skrzydło dociskało uszczelki na całym obwodzie.
Ile kosztuje szyba akustyczna
Szyba kosztuje od metra kwadratowego, nie od profilu, więc dopłata za pakiet akustyczny jest praktycznie taka sama w każdym systemie. Różni się jej udział w cenie okna.
| Okno 1230 × 1480 mm | Pakiet akustyczny zamiast standardowego | Cena okna rośnie o |
|---|---|---|
| PVC, trzy szyby | 10/14/4/14/6, Rw 41 dB | około 45 do 47% |
| PVC, dwie szyby | 33.1 NR/16/6, Rw 39 dB | około 49 do 59% |
| aluminium, trzy szyby | 10/14/4/14/6, Rw 41 dB | około 18% |
Liczby pochodzą z porównania wielu ofert. W aluminium udział jest mniejszy, bo samo okno jest droższe (zobacz PVC czy aluminium), a co jeszcze podnosi cenę okna, zebraliśmy w poradniku od czego zależy cena okien.
Blisko połowa ceny okna więcej, a czasem ponad połowa. To dużo. My byśmy szybę akustyczną zamawiali tylko w oknach od hałaśliwej strony, a pozostałe zostawili w standardzie. W typowym domu to kilka okien, nie wszystkie. Jeśli oferta wycisza wszystkie okna po równo, zapytaj, czy to konieczne.
Jak zapisać to w ofercie i co sprawdzić
Akustykę najłatwiej obiecać i najtrudniej sprawdzić po montażu. Wszystko ma więc być na piśmie (jak rozszyfrować zapisy pozycji, pokazujemy w poradniku jak czytać ofertę na okna).
- Pełny zapis pakietu przy każdym oknie od ulicy, np. 44.2 NR/16Ar/4/16Ar/6, z informacją, czy szkło klejone ma folię akustyczną.
- Rw (C; Ctr) całego okna, a nie tylko szyby, z deklaracji właściwości użytkowych producenta okna i wpisane do umowy.
- Które okna dostają pakiet akustyczny, najlepiej z numerem pozycji i stroną domu.
- Profil i uszczelki: system, wariant AD czy MD, liczba uszczelek.
- Nawiewniki: czy są, gdzie, jaki model, w wersji akustycznej czy zwykłej, z parametrem Dn,e,w.
- Skrzynka rolety: rodzaj, wkład izolacyjny, rewizja.
- Montaż: warstwowy, z taśmami, parapety, ościeża. Sama „pianka” przy oknie akustycznym nie wystarczy.
Po montażu oceń efekt w nocy, przy zamkniętym oknie i zamkniętym nawiewniku. Jeśli słychać „świst” albo wyraźnie więcej z jednego rogu, to zwykle docisk skrzydła albo szczelina montażowa, do poprawki w ramach reklamacji. Przydaje się aplikacja do pomiaru hałasu w telefonie. Dokładna nie jest, ale różnicę między oknami pokaże.
Masz ofertę na okna do mieszkania przy ulicy? Wyślij ją do sprawdzenia. Zobaczymy, czy pakiety akustyczne są tam, gdzie trzeba, i czy cena za nie jest rozsądna.
Krok po kroku
- Oceń hałas przy elewacji. Zwykła ulica to około 70 dB, bardzo ruchliwa 80 do 90 dB. Pomóc mogą miejskie mapy akustyczne.
- Policz potrzebną izolacyjność. Hałas na zewnątrz minus poziom, który ma zostać w pokoju (w sypialni nocą około 30 dB). Wynik porównuj z Rw + Ctr.
- Wybierz pakiet akustyczny dla okien od ulicy. Tafle różnej grubości i szkło klejone z folią akustyczną, np. 44.2 NR/16/4/16/6.
- Sprawdź profil i uszczelki. Wariant z trzema uszczelkami i skrzydło, które zmieści grubszy pakiet.
- Ogranicz nieszczelności. Nawiewnik akustyczny albo od cichej strony, skrzynka rolety z wkładem izolacyjnym, montaż warstwowy.
- Zapisz parametry w umowie. Pełny zapis pakietu, Rw (C; Ctr) całego okna i listę okien z pakietem akustycznym.
Najczęstsze błędy
- Patrzenie na samo Rw. Przy ruchu ulicznym liczy się Rw + Ctr, zwykle o 4 do 7 dB niższe.
- Mylenie Rw szyby z Rw okna. Rama, uszczelki i szczeliny obniżają wynik całego okna.
- Wiara, że trzy szyby wyciszą. Standardowy pakiet 4/18/4/18/4 ma około 32 dB, praktycznie jak dwie szyby.
- Szyba akustyczna plus zwykły nawiewnik w sypialni od ulicy. Otwarty nawiewnik zabiera 8 do 10 dB.
- Dopłata do wszystkich okien po równo, choć okna od ogrodu pakietu akustycznego nie potrzebują.
- Montaż „na piankę” z pustkami pod parapetem. Połączenie ze ścianą ma tłumić lepiej niż okno, nie gorzej.
- Zapomniane drzwi balkonowe. Duże skrzydło od ulicy ze zwykłą szybą psuje efekt w całym pokoju.
Pytania i odpowiedzi
Co oznacza zapis Rw (C; Ctr) = 40 (−1; −5) dB?
Rw 40 to wynik laboratoryjny, C = −1 to poprawka dla dźwięków wysokich, a Ctr = −5 dla niskich, typowych dla ruchu ulicznego. Przy ulicy liczy się Rw + Ctr, w tym przykładzie 35 dB.
Ile decybeli powinno mieć okno przy ruchliwej ulicy?
Orientacyjnie Rw okna około 40 dB, czyli Rw + Ctr około 35 dB. Przy trasie szybkiego ruchu, torach albo lotnisku 45 dB i więcej. Dokładniej liczy się to tak: hałas przy elewacji minus poziom, który ma zostać w pokoju.
Czy okna trzyszybowe są ciche?
Standardowe nie bardziej niż dwuszybowe: pakiet 4/18/4/18/4 ma Rw około 32 dB. Ciche są dopiero pakiety z taflami różnej grubości i szkłem klejonym z folią akustyczną, które mają 40 dB i więcej.
Co to jest szyba z folią akustyczną?
To szkło klejone, w którym dwie tafle łączy folia tłumiąca drgania. W zapisie ma oznaczenie np. NR albo SC (44.2 NR). Przy tej samej grubości tłumi zwykle o kilka decybeli lepiej niż szkło klejone ze zwykłą folią.
Czy nawiewnik psuje izolację akustyczną okna?
Tak. W badaniach ITB okno 40 dB z zamkniętym nawiewnikiem miało około 35 dB, a otwarty zabierał kolejne kilka decybeli. Przy oknie od ulicy wybierz wersję akustyczną albo przenieś nawiewnik na cichą stronę.
Ile kosztuje szyba akustyczna?
W oknie PVC o typowym wymiarze pakiet akustyczny podnosi cenę okna o około 45 do 60%, w aluminiowym o około 18%. Dopłata zależy od powierzchni szkła, więc ogranicz ją do okien od hałaśliwej strony.
Czy roleta zewnętrzna wycisza?
Zamknięty pancerz trochę pomaga, ale skrzynka nadstawna sama bywa słabym miejscem. Przy ulicy wybieraj skrzynkę z wkładem izolacyjnym albo roletę podtynkową lub adaptacyjną.
Czy przepisy wymagają okien akustycznych?
Warunki techniczne każą chronić mieszkania przed hałasem z zewnątrz zgodnie z Polską Normą. W nowym budynku wymaganą izolacyjność ustala projektant, a plan miejscowy przy drogach, torach i lotniskach może nakładać dodatkowe wymagania. Przy wymianie okien w istniejącym mieszkaniu decyzja należy do Ciebie.