Odwodnienie okien: otwory na ramie czy od dołu ramy

Po co okno ma odwodnienie

Okno nie jest szczelne jak słoik i wcale nie musi takie być. Uszczelki zatrzymują większość deszczu, ale przy ulewie z wiatrem część wody przechodzi za zewnętrzną uszczelkę i trafia do przestrzeni między skrzydłem a ramą. Trochę dostaje się też pod szybę, a w chłodne dni w zakamarkach profilu skrapla się para. Konstruktorzy profili to przewidują: dół ramy jest zbudowany tak, żeby woda zebrała się w jednym miejscu i wypłynęła na zewnątrz, a nie do pokoju ani w mur.

Służą do tego otwory odwadniające, czyli podłużne szczeliny w dolnej, poziomej części ramy. Jedne są w dnie ramy pod skrzydłem i tędy woda wpada do profilu, drugie na zewnątrz i tędy wypływa. Po drodze płynie przez komorę odwadniającą, zewnętrzną komorę profilu oddzieloną od tej ze stalowym wzmocnieniem, bo stal ma zostać sucha. Podobne szczeliny ma dół skrzydła: odprowadzają wodę, która dostała się pod szybę.

Są jeszcze otwory dekompresyjne, zwykle w górnej części ramy. Wyrównują ciśnienie między przestrzenią pod skrzydłem a powietrzem na zewnątrz, więc napór wiatru nie wpycha wody głębiej i nie blokuje jej odpływu. W specyfikacji okna bywa to osobna pozycja: „dekompresja ramy”.

Ile jest szczelin? Zależy od systemu i szerokości okna. Przykład z dokumentacji technicznej aluminiowego systemu Genesis 75 (Aliplast): szczeliny 30 × 5 mm, nie rzadziej niż co 50 cm, pierwsza 10 do 25 cm od naroża. W oknach PVC wygląda to podobnie. Na dolnej ramie zobaczysz zwykle co najmniej dwie szczeliny, w szerokich oknach więcej.

Odwodnienie czołowe: otwory widoczne na ramie

To rozwiązanie znasz z większości okien: w dolnej części ramy, od strony ulicy, widać podłużne szczeliny przykryte małymi zaślepkami (inaczej osłonkami albo kapturkami). W formularzach zamówień ten wariant nazywa się zwykle po prostu „standard”.

Jego siła to prostota. Działa prawie niezależnie od parapetu: wystarczy, że parapet leży poniżej otworów i ma spadek na zewnątrz. Widać, czy szczelina jest drożna i czy po deszczu wypływa z niej woda. Czyści się je łatwo, i od środka, i z zewnątrz.

Wady są głównie na oko. Zaślepki widać, zwłaszcza gdy mają inny kolor niż rama. Potrafią też wypaść albo zgubić się przy myciu okien, tynkowaniu i malowaniu elewacji, a otwarta szczelina wygląda gorzej, wiatr i deszcz trafiają w nią wprost i łatwiej o brud i owady w ramie. No i smugi. Woda wypływająca z otworu niesie kurz z wnętrza ramy, więc pod szczelinami z czasem zostają ślady na ramie i parapecie, a przy oknach bez parapetu albo z za krótkim parapetem zacieki pojawiają się na elewacji.

Odwodnienie dolne (ukryte): woda wypływa spodem ramy

W tym wariancie komora odwadniająca nie ma wylotu w licu ramy. Szczeliny wycina się w spodzie ramy, a woda wypływa w dół, na parapet wsunięty pod ramę. Na licu nie ma ani otworów, ani zaślepek. W ofertach spotkasz nazwy: „odwodnienia od dołu ramy”, „odwodnienie ukryte”, „odwodnienie dolne” albo „do dołu”.

Taką możliwość mają i okna PVC, i aluminiowe. Przykłady z materiałów producentów: Aluplast podaje dla systemu Ideal 4000 „możliwość wykonania ukrytego odwodnienia”, Aluprof dla MB-86N odwodnienie profili „w dwóch wariantach: tradycyjne lub ukryte”, a Schüco dla LivIng 82 odwodnienie ramy widoczne albo kryte. Czy da się je zrobić w Twoim oknie, zależy jeszcze od rodzaju ramy i sposobu montażu.

Zyskujesz czyste lico ramy: nic nie odcina się kolorem i nic nie wypadnie. Wylot jest schowany pod ramą, więc wiatr i deszcz nie trafiają w niego wprost, a smugi z brudnej wody nie powstają na widocznej części ramy.

Ryzyka są poważniejsze niż przy czołowym.

• Działa tylko wtedy, gdy pod ramą zostaje wolna droga dla wody. O tym decyduje montaż parapetu, a nie fabryka okien.
• Trudniej sprawdzić drożność: wylotów nie widać, trzeba zajrzeć pod krawędź ramy albo zrobić próbę z wodą.
• Błąd montażu długo nie daje objawów. Woda nie kapie do pokoju, tylko wsiąka pod parapet, w ocieplenie i mur. Zawilgocenie widać po miesiącach.
• Nie każda rama na to pozwala. W ramie renowacyjnej (z płetwą, która zakrywa starą ościeżnicę) stosuje się odwodnienie czołowe.

Co widać z zewnątrz: zaślepki i ich kolor

Przy odwodnieniu czołowym jedyne, co widać, to zaślepki. W białych oknach białe giną w tle. Kłopot zaczyna się przy okleinach i kolorach: biała zaślepka na antracytowej albo drewnopodobnej ramie rzuca się w oczy z ulicy.

W oknach aluminiowych kolor zaślepek jest zwykle osobnym polem zamówienia, z typowym wyborem: biały, czarny, szary, jasnoszary i antracytowy albo dobór automatyczny do koloru ramy. W oknach PVC w okleinie dobiera się je do koloru strony zewnętrznej, a przy oknach dwukolorowych (inny kolor w pokoju, inny na zewnątrz) trzeba go wskazać osobno.

Paleta zaślepek jest krótsza niż paleta oklein i lakierów. Przy nietypowym kolorze dostaniesz najbliższy dostępny odcień. Jeśli wygląd elewacji jest dla Ciebie ważny, zapytaj o kolor zaślepek przed zamówieniem albo rozważ odwodnienie dolne.

I jeszcze jedno. W instrukcjach montażu spotyka się zalecenie, żeby zaślepki zakładać dopiero po zdjęciu folii ochronnej z ram, więc ekipom zdarza się o nich zapomnieć. Po montażu policz je: ma być jedna na każdej szczelinie.

Czołowe czy dolne: porównanie

Cena. Z tego, co widzimy w ofertach, sam wybór sposobu odwodnienia zwykle nie zmienia ceny okna w zauważalny sposób. Koszt pojawia się raczej po stronie montażu: profil podparapetowy, porządnie osadzony parapet i czas ekipy. Jeśli firma dolicza za odwodnienie ukryte wyraźną dopłatę, poproś o wyjaśnienie, co się na nią składa.

Parapet, profil podparapetowy i taśmy

Przy odwodnieniu czołowym parapet ma tylko nie przeszkadzać. Przy dolnym jest częścią odwodnienia, bo to na niego spada woda z ramy.

Zaczyna się od profilu podparapetowego pod ramą (inaczej listwy podparapetowej albo progowej). Podnosi ramę i daje miejsce na wsunięcie parapetu. Przy odwodnieniu dolnym musi zostawiać przed sobą wolną przestrzeń, do której trafia woda ze szczelin, a część systemów ma do tego osobny profil i uszczelkę. Bez profilu podparapetowego odwodnienie dolne nie ma jak działać.

Parapet wchodzi tylną krawędzią pod ramę, jest przykręcony do profilu podparapetowego i opada na zewnątrz. Woda z wylotów spada na blachę i spływa po spadku.

Tę drogę da się zamknąć na trzy sposoby i każdy z nich zdarza się na budowach:

• Pianka albo silikon pod przednią krawędzią ramy. To najczęstszy błąd: ekipa „dla szczelności” wypełnia szczelinę między ramą a parapetem i tym samym zamyka wyloty.
• Taśmy i folie. W ciepłym montażu zewnętrzną taśmę przykleja się do boków ramy i do profilu podparapetowego, a nie na spód albo lico ramy w miejscu wylotów. Taśma naklejona na szczelinę działa jak korek.
• Tynk i ocieplenie. Tynkarz i ekipa od elewacji też muszą wiedzieć, że pod ramą jest wylot wody. Klej albo tynk zaciągnięty pod krawędź ramy zatyka go tak samo jak pianka.

Pod parapetem powinna jeszcze leżeć folia albo taśma, która wyprowadzi wodę na zewnątrz, gdyby przeciekła końcówka parapetu. Przy odwodnieniu dolnym to druga linia obrony, i to ważna, bo cała woda z ramy trafia właśnie w to miejsce.

Przy odwodnieniu czołowym jest prościej: parapet nie może zasłonić otworów. Instrukcje producentów okien zabraniają montowania parapetu powyżej otworów odwadniających i przykręcania cienkiej blachy do lica ramy. Spadek, wysięg i mocowanie rozpisaliśmy w poradniku o parapetach zewnętrznych i wewnętrznych.

Drzwi balkonowe, HST, okna stałe i inne przypadki

Zasada jest wszędzie ta sama (woda z ramy ma mieć wolny wylot na zewnątrz), ale w kilku sytuacjach łatwo o niej zapomnieć.

Drzwi balkonowe i przesuwne

Drzwi balkonowe na zwykłej ościeżnicy odwadniają się jak okno. Pilnować trzeba poziomu posadzki balkonu lub tarasu: płytki, deski ani klej nie mogą zasłonić otworów w ramie.

Z niskim progiem jest trudniej. Aluminiowy próg jest niski i płaski, więc zapas na wodę jest tu dużo mniejszy niż w ramie. Tyle zależy wtedy od spadku tarasu, a przy progu bez barier producenci wymagają odprowadzenia wody tuż przed drzwiami (odpływ liniowy, rynna). Piszemy o tym w poradniku niski próg czy zwykły.

W drzwiach przesuwnych HST szyna w progu zbiera wodę, więc próg ma własne odwodnienie. W formularzach zamówień spotyka się warianty: widoczne (od czoła progu), od dołu i liniowe, czyli połączone z odpływem liniowym przed drzwiami. To ostatnie stosuje się przy progu zlicowanym z posadzką. Wyloty z progu muszą zostać odsłonięte po ułożeniu tarasu (szczegóły przy przygotowaniu podłogi pod HST).

Okna stałe, okna do posadzki i montaż w ociepleniu

• Okna stałe (FIX) i witryny. Nie mają skrzydła, ale szyba też stoi we wrębie, do którego dostaje się woda, więc rama okna stałego ma takie same szczeliny odwadniające. Duże witryny do posadzki często nie mają parapetu i sposób odprowadzenia wody trzeba ustalić razem z wykończeniem tarasu.
• Okna bez parapetu, do posadzki tarasu. Przy odwodnieniu czołowym otwory muszą zostać ponad gotową nawierzchnią. Przy dolnym woda musi mieć zaplanowany odpływ pod ramą (obróbka blacharska, hydroizolacja ze spadkiem, odpływ liniowy). Inaczej trafi w warstwy tarasu przy samej ścianie.
• Montaż w warstwie ocieplenia. Przy montażu w ociepleniu okno stoi na konsolach albo na ciepłym profilu podokiennym, a pod ramą jest ocieplenie zamiast muru. Woda z dolnych wylotów nie może trafić w styropian ani wełnę: ma spaść na parapet, pod którym leży szczelna folia wyprowadzona na zewnątrz. Zanim zamówisz okna z odwodnieniem dolnym, poproś wykonawcę o rysunek tego detalu.

Inne ramy i materiały

W ramie renowacyjnej stosuje się odwodnienie czołowe. W oknach PVC z zewnętrzną nakładką aluminiową wylot robi się od spodu albo od czoła nakładki. Jeśli okno ma poziomy słupek i kwaterę nad nim, górna część ma własne odwodnienie w tym słupku. A okna drewniane mają na dolnej ramie aluminiowy okapnik, który zbiera wodę spływającą ze skrzydła i wyprowadza ją przed ramę. Jego wyloty też muszą zostać drożne.

Jak sprawdzić odwodnienie po montażu

Wystarczy pięć minut na okno, szklanka wody i latarka. Najlepiej zrobić to dwa razy: przy odbiorze montażu i jeszcze raz po tynkowaniu albo ociepleniu elewacji, bo to wtedy otwory najczęściej giną pod tynkiem.

1. Obejrzyj dolną ramę od zewnątrz. Przy odwodnieniu czołowym policz szczeliny i zaślepki: mają być wszystkie, w uzgodnionym kolorze. Przy dolnym zajrzyj pod przednią krawędź ramy: między ramą a parapetem ma być wolna szczelina, bez pianki i silikonu.
2. Otwórz skrzydło i obejrzyj dno ramy. Szczeliny w dnie mają być czyste: bez wiórów, tynku, resztek pianki i folii.
3. Zrób próbę z wodą. Wlej powoli szklankę wody na dno ramy, w pobliżu szczeliny. Woda powinna zniknąć w szczelinie i po chwili pokazać się na zewnątrz.
4. Sprawdź, gdzie wypływa. Ma spłynąć po parapecie i skapnąć z jego krawędzi. Jeśli stoi w ramie, wypływa bardzo wolno albo znika pod parapetem, wylot jest zasłonięty.
5. Sprawdź, czy nic nie jest zaklejone. Tynk, klej, pianka, silikon, taśma, farba, a przy drzwiach balkonowych płytki: nic z tego nie może zakrywać szczelin ani wylotu pod ramą.
6. Wpisz wynik do protokołu odbioru. Drożne otwory odwadniające to jeden z punktów odbioru montażu. Usterkę zgłoś, zanim zapłacisz ostatnią ratę.

Konserwacja. Instrukcje producentów okien zalecają raz w roku sprawdzić odwodnienie i w razie potrzeby oczyścić otwory. Wystarczy odkurzyć dno ramy, przetkać szczeliny patyczkiem albo plastikową opaską zaciskową i przepłukać je wodą. Śrubokręt i wiertło zostaw w szufladzie, bo łatwo uszkodzić profil. Przy okazji sprawdź zaślepki i uzupełnij brakujące. Reszta corocznego przeglądu jest w poradniku o regulacji i konserwacji okien.

Co zapisać w ofercie i o co zapytać firmę

W dobrej ofercie odwodnienie jest opisane jednym zdaniem przy pozycji albo w opisie systemu. Szukaj takich zapisów:

• „odwodnienia: standard” albo „od czoła”: widoczne szczeliny z zaślepkami;
• „odwodnienia od dołu ramy”, „odwodnienie ukryte”: wylot spodem ramy;
• „kolor zaślepek odwodnień”: powinien zgadzać się z kolorem zewnętrznym okna;
• „dekompresja ramy”: otwory wyrównujące ciśnienie w górnej części ramy;
• „odwodnienia: brak”: tak zamawia się konstrukcje do wnętrz (ścianki i witryny wewnętrzne). Przy oknie zewnętrznym taki wpis trzeba wyjaśnić z firmą.

Jeśli w ofercie nie ma o tym ani słowa, okna będą miały najpewniej odwodnienie czołowe z zaślepkami w kolorze dobranym przez producenta. Zadaj wtedy kilka pytań:

1. Odwodnienie czołowe czy dolne (ukryte)? Czy wybrany system i rodzaj ramy pozwalają na oba?
2. Jaki będzie kolor zaślepek i czy pasuje do koloru zewnętrznego okien?
3. Czy pod każdym oknem jest profil podparapetowy? Przy odwodnieniu dolnym: czy jest przystosowany do odwodnienia ukrytego?
4. Kto montuje parapety zewnętrzne: ta sama ekipa czy ktoś inny? Czy wie, jakie odwodnienie mają okna?
5. Jak rozwiązane jest odwodnienie przy drzwiach balkonowych, HST i oknach do posadzki?
6. Czy drożność otworów będzie sprawdzona przy odbiorze i wpisana do protokołu?

Resztę specyfikacji pomoże przejść poradnik jak czytać ofertę na okna. A jeśli z wyceny nie da się wyczytać, jakie odwodnienie i jakie zaślepki dostaniesz, wyślij ją do nas. Sprawdzimy to razem z resztą.

Najczęstsze błędy

• Pianka albo silikon pod przednią krawędzią ramy przy odwodnieniu dolnym. Wylot jest zamknięty, a woda idzie pod parapet i w mur.
• Parapet wywinięty na lico ramy i przykręcony ponad otworami. Przy odwodnieniu czołowym woda nie ma jak wypłynąć albo spływa za parapet.
• Taśma lub folia naklejona na wyloty. Uszczelnienie ma iść po bokach ramy i po profilu podparapetowym, nie po szczelinach.
• Tynk, klej do ocieplenia albo farba w szczelinach. Zdarza się przy wykańczaniu elewacji, długo po montażu okien.
• Brak profilu podparapetowego. Parapet nie ma się pod co wsunąć, więc dokleja się go do ramy, często na wysokości otworów.
• Posadzka balkonu albo tarasu powyżej otworów w drzwiach balkonowych. Płytki i klej zasłaniają wylot.
• Zgubione zaślepki albo zaślepki w złym kolorze, zostawione „do poprawy później”.
• Odwodnienie dolne zamówione bez uzgodnienia z ekipą od parapetów. Fabryka zrobi wylot spodem, a na budowie nikt nie zostawi pod nim miejsca.