Rodzaje szprosów: w szybie, naklejane, wiedeńskie i prawdziwy podział
Szpros to listwa, która dzieli szybę na mniejsze pola. W starych oknach każde pole miało osobną małą szybę, a dziś ten sam efekt uzyskuje się na kilka sposobów. Z daleka wyglądają podobnie. Z bliska, w cenie i przy myciu różnią się bardzo.
| Rodzaj | Jak wygląda | Mycie | Gdzie ma sens |
|---|---|---|---|
| W szybie (międzyszybowy) | Płaski, za szkłem. Z bliska widać, że to „rysunek” w szybie. Szerokości zwykle 8, 18, 26 lub 45 mm. | Najłatwiejsze: szyba jest gładka. | Domy, gdzie liczy się sam rytm podziału, nie detal. |
| Naklejany | Listewki naklejone na szybę z obu stron, mają głębię i cień. Szerokości np. 26, 46 albo 66 mm. | Trudniej: myjesz wokół listewek, w narożnikach. | Gdy chcesz plastyczny podział bez kosztu wiedeńskiego. |
| Wiedeński | Naklejany z obu stron i z ramką w środku szyby, więc pod kątem nie widać przerwy. Najbliżej prawdziwego podziału. | Jak przy naklejanym. | Kamienice, dworki, budynki pod okiem konserwatora. |
| Prawdziwy podział (szczebliny, osobne skrzydła) | Każde pole to osobna szyba albo osobne skrzydło w ramie. Szersze profile między polami. | Najwięcej pracy: dużo ram i narożników. | Gdy wymaga tego konserwator albo chcesz otwierać małe skrzydła. |
Ile szprosy dokładają do ceny okna
Szprosy są drogie w stosunku do okna, bo dochodzi praca przy każdym polu. Z porównania wielu ofert na okna PVC: szprosy naklejane 26 mm, białe, w oknie 1230 × 1480 mm z domyślnym podziałem to około +30% ceny okna (w dwóch sprawdzonych systemach 32 i 33%). Im więcej pól, tym drożej. Kolor szprosu inny niż biały, zwłaszcza okleina, dokłada kolejne procenty, ale ile, tego nie mamy policzonego.
A jak wypadają rodzaje względem siebie? Porównaliśmy to samo okno 1000 × 1500 mm z dwiema szybami, z czterema polami „w kratkę”:
Jeśli nikt nie wymaga od Ciebie prawdziwego podziału, my byśmy go nie zamawiali. Jedno skrzydło ze szprosem wiedeńskim wygląda bardzo podobnie, kosztuje wyraźnie mniej, daje więcej światła i lepsze Uw. Co jeszcze podnosi cenę okna, rozpisaliśmy w poradniku od czego zależy cena okien.
Szprosy a ciepło, światło i mycie
Szpros naklejany prawie nie zmienia Uw. Szpros w szybie odrobinę je pogarsza, bo tworzy dodatkowy mostek w komorze (o pakietach szyb piszemy w poradniku dwie czy trzy szyby). Wyraźnie gorzej wypada dopiero prawdziwy podział: w naszym porównaniu Uw wzrosło z około 1,4 do 1,62 W/(m²K), bo zamiast szyby jest więcej ramy. To małe okno 1000 × 1500 mm z dwiema szybami, stąd wysokie liczby, a ważna jest różnica (jak czytać takie wartości, tłumaczy poradnik Uw, Ug, Uf: jak czytać parametry okna).
Ze światłem jest tak samo. W tym samym oknie 1000 × 1500 mm szyba zajmowała 61% powierzchni przy jednym skrzydle i tylko 43% przy podziale na cztery skrzydła. W ciemnej kamienicznej kuchni od podwórza to czuć.
Zostają mycie i trwałość. Szpros w szybie myjesz jak zwykłą szybę. Przy naklejanym i wiedeńskim listewki zbierają kurz w narożnikach i myjesz wokół nich, a prawdziwy podział to najwięcej narożników i uszczelek do przetarcia. Naklejane listewki trzymają się na taśmie: dobrze przyklejone wytrzymują lata, ale ostre skrobanie albo myjka ciśnieniowa potrafią je odkleić.
Okna w kamienicy: co jest inne niż w domu
Otwory są duże i wysokie. Okna bywają wyższe niż 2 m, z naświetlem, a wysokie skrzydła PVC potrzebują wzmocnień stalowych i mocniejszych okuć pod ciężkie pakiety szyb. Zapytaj, czy producent dopuszcza Twój wymiar w wybranym systemie.
Zdarzają się łuki. Okno z łukiem da się zrobić w PVC i w drewnie, ale profil gnie się tylko do pewnego promienia: przy profilu 70 mm najwęższe okno z łukiem półkolistym ma około 700 mm szerokości, przy głębszych profilach więcej.
Mury są grube, często z węgarkami. Montaż w takim murze opisujemy w poradniku wymiana okien w starym domu, a sam pomiar w poradniku jak zmierzyć okno.
Poza samym otworem dochodzą trzy sprawy, o których łatwo zapomnieć:
- Wentylacja grawitacyjna. Kamienice mają prawie zawsze kominy i kratki. Szczelne nowe okna bez wlotu powietrza to ryzyko wilgoci, więc przeczytaj poradnik o nawiewnikach okiennych.
- Hałas w centrum miasta. Okno akustyczne i nawiewnik ciągną w przeciwne strony, bo każdy otwór w oknie przepuszcza dźwięk. Pomyśl o tym przed zamówieniem, a nie po. Jak dobrać szyby i nawiewnik przy ruchliwej ulicy, opisujemy w poradniku okna akustyczne.
- Wspólnota. Okno w lokalu wymieniasz sam, ale jego wygląd od ulicy jest częścią elewacji i wiele wspólnot ma uchwały o kolorze i podziale okien. Zapytaj zarządcę przed zamówieniem (o zgodach piszemy w poradniku wymiana okien w bloku).
Budynek zabytkowy i strefa ochrony konserwatorskiej
Tu wszystko zależy od tego, jaką ochroną objęty jest budynek. Sprawdź to przed zamówieniem. Okna niezgodne z wymaganiami trzeba potem wymieniać drugi raz.
| Sytuacja | Co to znaczy |
|---|---|
| Budynek wpisany do rejestru zabytków | Roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru, w tym wymiana okien, wymagają pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków (ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, art. 36). |
| Gminna ewidencja zabytków, strefa ochrony w planie miejscowym | Wymagania (np. co do podziałów, materiału, koloru) mogą wynikać z planu miejscowego albo z uzgodnień z konserwatorem. Zapytaj w urzędzie gminy i u konserwatora, co obowiązuje Twój budynek. |
| Zwykła kamienica bez ochrony | Formalnie bez konserwatora. Wygląd okien ustala zwykle wspólnota albo zarządca. |
Czego może oczekiwać konserwator? Zwykle zachowania charakteru okna: podziału (liczba i proporcje pól, ślemię, naświetle), kształtu i szerokości profili, sposobu otwierania, koloru, a często też materiału. Jednej ogólnej listy nie ma, konkretne wymagania wynikają z decyzji dla danego budynku. Stąd kolejność: najpierw wytyczne konserwatora, potem oferta.
Drewno czy PVC w okleinie drewnopodobnej
| Drewno | PVC w okleinie | |
|---|---|---|
| Wygląd z bliska | Prawdziwe drewno, profilowane krawędzie, malowanie w dowolnym kolorze. | Okleina imituje drewno. Z daleka dobrze, z bliska widać tworzywo. |
| Konserwator | Częściej akceptowane w zabytku. | Bywa akceptowane poza ścisłą ochroną, w zabytku rejestrowym rzadziej. |
| Utrzymanie | Powłoka wymaga odnawiania co kilka lat, zwłaszcza od strony deszczu. | Bez malowania, wystarczy mycie. |
| Ciepło | Profile 68 mm mieszczą pakiety do około 32 mm. To zwykle dwie szyby (karta Naturo 68: Uw 1,2) albo cienki pakiet trzyszybowy (Sokółka Style 68: Uw 1,1). Uw poniżej 0,9 wymaga głębszego profilu, np. Naturo 92 (Uw 0,77). Wartości dla okna wzorcowego 1230 × 1480 mm. | Trzy szyby i Uw poniżej 0,9 to standard w profilach 70 do 85 mm. |
| Cena | Okno z sosny jest zwykle o 30 do 50% droższe od białego okna PVC z takim samym pakietem szyb. Meranti to jeszcze 32 do 37% ponad sosnę, a dąb kosztuje około dwa razy tyle co sosna. | Okleina drewnopodobna jednostronna dokłada 10 do 18%, dwustronna 18 do 32% do ceny białego okna PVC. Kremowy kolor w masie około 8%. |
Bez wymogu konserwatora rozsądnym kompromisem cenowym jest PVC w okleinie drewnopodobnej, z klasycznym profilem i szprosem wiedeńskim. Z wymogiem: drewno o głębokości, która pomieści trzy szyby, i od razu plan odnawiania powłoki. Sam wybór materiału rozkładamy szerzej w poradniku drewniane czy plastikowe okna.
Okna drewniane w naszej bazie to systemy takich producentów jak Naturo, Sokółka, Urzędowski i Bertrand, a ich parametry zestawisz w porównywarce profili. Chcesz drewno w środku bez malowania od zewnątrz? Zobacz też okna drewniano-aluminiowe, o ile konserwator dopuszcza aluminiową nakładkę.
Szczegóły, które robią styl: podział, profil, okapnik, kolor
Zacznij od podziału. Odtwórz liczbę i proporcje pól starego okna, łącznie z wysokością ślemienia i naświetla, bo przesunięte ślemię albo naświetle w innej proporcji widać z ulicy od razu. Bardziej niż materiał.
Potem szerokość szprosu. Wąski (np. 26 mm) wygląda lżej i współcześnie, szerszy (45 mm i więcej) bliżej przypomina stare okna. Weź do ręki próbkę albo zdjęcie starego okna.
- Kształt profilu. Profile PVC występują w liniach o różnym kształcie: klasycznej (skrzydło lekko wystaje nad ramę), zaokrąglonej albo kubistycznej, płaskiej (przekroje zobaczysz na kartach profili). Do kamienicy pasuje zwykle klasyczna albo zaokrąglona. Producenci okien drewnianych mają też warianty „Retro” na tym samym profilu, różniące się listwami i okapnikami, na przykład Bertrand Strongline w wersjach Master (nowoczesna) i Retro (klasyczna).
- Okapnik. W oknach drewnianych na dole skrzydła montuje się okapnik (zwykle aluminiowy), który odprowadza wodę z dolnej krawędzi. Chroni drewno, ale jest widoczny, więc jego kształt i kolor też wpływają na wygląd.
- Kolor. Jeśli ma być kolor tylko od ulicy, a w środku biel, wystarczy okleina jednostronna. Okno z innym kolorem z każdej strony (bikolor) wychodzi wyraźnie drożej niż ta sama okleina z obu stron. Kolor szprosów zamów taki sam jak ramy.
- Okucia i klamki. Zawiasy ukryte i klasyczne klamki są dyskretniejsze niż widoczne zawiasy w kolorze srebrnym na ciemnym oknie. Zapytaj o kolor osłonek zawiasów.
Masz już ofertę na okna do kamienicy albo ze szprosami? Wyślij ją do sprawdzenia, zanim pójdziesz z nią do wspólnoty albo konserwatora. Ocenimy cenę, podział i parametry.
Najczęstsze błędy
- Zamówienie okien do zabytku przed uzgodnieniem z konserwatorem. Okna niezgodne z decyzją trzeba wymieniać ponownie.
- Prawdziwy podział tam, gdzie nikt go nie wymaga. Płacisz więcej, masz mniej światła i gorsze Uw.
- Szpros w szybie w eksponowanej elewacji kamienicy. Z bliska wygląda płasko, wiedeński jest bliżej oryginału.
- Inne proporcje podziału niż w starym oknie, np. przesunięte ślemię. Z ulicy widać to bardziej niż materiał.
- Drewno 68 mm z dwiema szybami kupione jako „ciepłe okno”. Uw 1,2 nie spełnia wymogu 0,9.
- Szprosy w kolorze innym niż rama albo bikolor zamówiony bez sprawdzenia dopłaty.
Pytania i odpowiedzi
Jakie szprosy wyglądają najbardziej naturalnie?
Wiedeńskie, czyli naklejane z obu stron szyby z ramką dystansową w środku. Z każdej strony i pod kątem wyglądają jak prawdziwy podział, a szyba zostaje jedna. Najwierniej wygląda prawdziwy podział na osobne szyby, tyle że jest najdroższy i najmniej ciepły.
Ile kosztują szprosy w oknie?
Z porównania wielu ofert: szprosy naklejane 26 mm w oknie 1230 × 1480 mm dokładają około 30% ceny okna. Szpros w szybie jest tańszy od naklejanego o około jedną piątą, a wiedeński droższy od szprosu w szybie o około 40%. Więcej pól i kolor inny niż biały podnoszą cenę.
Czy szprosy pogarszają Uw okna?
Naklejane prawie wcale, szpros w szybie odrobinę. Wyraźnie pogarsza je dopiero prawdziwy podział na osobne skrzydła albo szyby, bo zamiast szkła jest więcej ramy: w naszym porównaniu Uw wzrosło z około 1,4 do 1,62.
Czy na wymianę okien w kamienicy potrzebna jest zgoda konserwatora?
Jeśli budynek jest wpisany do rejestru zabytków, tak: roboty budowlane przy takim zabytku wymagają pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Przy budynkach w gminnej ewidencji zabytków albo w strefie ochrony z planu miejscowego wymagania mogą wynikać z planu, więc zapytaj w urzędzie gminy.
Drewno czy PVC do kamienicy?
Zależy od konserwatora. Jeśli wymaga drewna, weź profil co najmniej tak głęboki, żeby zmieścił trzy szyby. Jeśli nie wymaga, PVC w okleinie drewnopodobnej z klasycznym profilem i szprosem wiedeńskim jest tańsze (sosna jest o 30 do 50% droższa od białego PVC, okleina dwustronna dokłada 18 do 32%) i nie wymaga malowania.
Co to jest okapnik w oknie?
To listwa, zwykle aluminiowa, na dole skrzydła okna drewnianego. Odprowadza wodę deszczową z dolnej krawędzi skrzydła i chroni w ten sposób drewno. Okna PVC zwykle go nie potrzebują, bo odwodnienie mają w profilu.
Czy szprosy w szybie dzwonią?
Mogą lekko brzęczeć przy trzaśnięciu skrzydłem albo silnym wietrze. To drgania listwy w komorze, nie wada. Ogranicza je komora międzyszybowa o szerokości co najmniej 16 do 18 mm.