Jak wybrać okna: materiał, profil, szyby, okucia i montaż krok po kroku

Od czego zacząć: kolejność decyzji

Okno składa się z kilku części, które kupujesz razem: ramy, szyb, okuć i montażu. Każda ma swoje parametry i każda wpływa na cenę.

Kolejność jest taka. Najpierw materiał ramy (PVC, aluminium, drewno albo połączenia), potem klasa profilu, czyli głębokość, uszczelki i współczynnik Uf, a po niej pakiet szyb: dwie czy trzy szyby, Ug, ciepła ramka. Z tych trzech decyzji wychodzi Uw całego okna i wtedy sprawdzasz, czy wynik spełnia przepisy i Twoje potrzeby.

Dalej jest już łatwiej. Okucia (marka, seria, zaczepy), kolor (z jednej strony, z dwóch stron, w masie), podział i otwieranie (ile skrzydeł, co się otwiera, a co jest stałe), wreszcie dodatki: rolety, nawiewniki, moskitiery, parapety. Na końcu montaż. To, jak okno zostanie osadzone i uszczelnione, potrafi zepsuć wszystkie wcześniejsze decyzje.

Po drodze trzymaj się liczb. Hasła typu „ciepłe okno”, „profil 7-komorowy” czy „pakiet premium” niczego nie mówią. Porównać da się Uw całego okna, Ug szyby, rodzaj ramki, liczbę uszczelek, markę i serię okuć oraz opis montażu.

Krok 1. Materiał ramy: PVC, aluminium czy drewno

W domach jednorodzinnych w Polsce najczęściej wybiera się PVC. Aluminium bierze się tam, gdzie potrzebne są duże przeszklenia, wąskie ramy albo nowoczesny wygląd, a drewno jest wyborem estetycznym. I wymaga pielęgnacji.

Relacje cen dotyczą tego samego okna z tym samym pakietem szyb. Każdą z tych par rozpisaliśmy osobno: PVC czy aluminium, drewniane czy plastikowe, okna aluminiowe w domu i okna drewniano-aluminiowe.

Krok 2. Klasa profilu: głębokość, uszczelki, Uf

Profil to kształtownik, z którego zrobiona jest rama i skrzydło. Profile produkuje systemodawca (na przykład Aluplast, Salamander czy Gealan), a okno składa z nich fabryka okien. W ofertach pojawia się zwykle nazwa systemu (na przykład Ideal 8000, bluEvolution 82, S9000) i kilka liczb. Trzy z nich naprawdę coś znaczą:

• Głębokość zabudowy (w mm): grubość ramy mierzona od zewnątrz do środka. Większa głębokość to zwykle lepsza izolacja cieplna i akustyczna. Typowe wartości: 70, 76, 82 do 85 mm i więcej.
• Uszczelki: dwie albo trzy. Trzecia, środkowa uszczelka poprawia szczelność. Lepiej, gdy uszczelki są wciągane, bo po latach da się je wymienić.
• Uf: współczynnik przenikania ciepła samej ramy. Im niższy, tym cieplej. Profile 70 mm mają zwykle Uf około 1,2 do 1,4, głębokie profile 82 do 85 mm około 0,9 do 1,1.

Liczba komór to głównie argument marketingowy i my na nią nie patrzymy. Bardzo wąskie komory nic nie dają, a o cieple decyduje końcowe Uf.

Zostają dwie rzeczy, o które mało kto pyta. Norma PN-EN 12608 dzieli profile na klasy według grubości ścianek: w klasie A ścianka widoczna ma co najmniej 2,8 mm. Zapytaj, w jakiej klasie jest profil. I stal: w PVC sztywność daje wzmocnienie w środku profilu, które powinno biec w ramie i w skrzydle, a w drzwiach balkonowych zwykle jest grubsze.

Wartości z kart technicznych systemów PVC. Konkretny system może się różnić, więc zawsze sprawdzaj jego kartę albo deklarację właściwości użytkowych.

Parametry konkretnych systemów zebraliśmy w kartach profili, a dwa systemy zestawisz obok siebie w porównywarce.

Krok 3. Pakiet szyb: dwie czy trzy szyby, Ug i ciepła ramka

Szyba zajmuje większą część okna, więc ma największy wpływ na straty ciepła. Pakiet zapisuje się kodem, który czyta się od zewnątrz do środka. Na przykład 4/18Ar/4/18Ar/4 to trzy tafle po 4 mm i dwie przestrzenie po 18 mm wypełnione argonem.

Wartości typowe dla pakietów z powłoką niskoemisyjną. Dokładne liczby podaje producent szyb.

Ug to współczynnik samej szyby (środka tafli). Im niższy, tym cieplej. Trzecia szyba go poprawia, ale przepuszcza mniej światła i mniej darmowego ciepła słońca, a w ciemnym pokoju od północy ta różnica bywa odczuwalna.

Ciepła ramka (ramka dystansowa z tworzywa lub kompozytu zamiast aluminium) zmniejsza mostek na krawędzi szyby. Obniża Uw i ogranicza parowanie dolnych narożników szyby.

Jest jeszcze szkło bezpieczne: hartowane (ESG) albo klejone, czyli laminowane (VSG, na przykład 33.1 lub 44.2). Przy oknach i drzwiach do podłogi zapytaj o nie. Pozycja w kodzie mówi, z której strony jest: laminat od środka chroni domowników, od zewnątrz utrudnia wybicie szyby. Wszystkie pakiety porównujemy w poradniku dwie czy trzy szyby.

Krok 4. Uw całego okna: jedna liczba do porównania ofert

Uw to współczynnik przenikania ciepła całego okna: szyby, ramy i krawędzi szyby razem. Ta liczba mówi, ile ciepła ucieka przez okno, i to ona jest w przepisach. W nowym domu warunki techniczne (WT 2021) wymagają dla okien w pomieszczeniach ogrzewanych Uw nie wyższego niż 0,9 W/(m²K). Okno pasywne to Uw około 0,8 i niżej.

Uw zależy od wymiaru i szyby. Producenci podają je dla okna wzorcowego 1230 × 1480 mm z konkretną szybą (zwykle Ug 0,5), a małe okna i okna z wieloma skrzydłami wypadają gorzej, bo większą część zajmuje w nich rama. Porównuj tylko wartości podane dla tego samego wymiaru i tej samej szyby.

Samo Uw też nie wystarczy. Okno z bardzo dobrym Uw, ale nieszczelne, może tracić więcej ciepła niż okno o gorszym Uw i wysokiej szczelności. W karcie okna sprawdź więc przepuszczalność powietrza: przy wentylacji grawitacyjnej co najmniej klasa 3, przy mechanicznej klasa 4. Wszystkie trzy współczynniki rozkładamy na części w poradniku Uw, Ug i Uf.

Krok 5. Okucia: marka, seria i zaczepy

Okucia to mechanizm skrzydła (zawiasy, zaczepy, rygle i klamka) i to od nich zależy, czy okno będzie lekko chodzić przez lata i czy łatwo je wyważyć. Na rynku najczęściej spotkasz okucia Siegenia, Roto, Winkhaus, Maco i GU.

Marka i seria muszą być w ofercie, bo ta sama marka ma linie podstawowe i rozbudowane. Zapis „okucia renomowanego producenta” to za mało. W naszych werdyktach za mocny standard uznajemy serię Siegenia Titan.

• Zaczepy antywyważeniowe: standardowo są zwykle dwa na skrzydło. Okucie podwyższone (na przykład klasa ER1) ma ich więcej, zwykle cztery. Ważne są stalowe zaczepy i czopy grzybkowe; zwykłe rolki zaczepiające o ramę niewiele chronią.
• Funkcje dodatkowe: mikrowentylacja, stopniowe uchylanie, blokada błędnego położenia klamki, ogranicznik otwarcia, zatrzask w drzwiach balkonowych.
• Klamka z kluczykiem na parterze i przy dzieciach.
• Siły operacyjne: jeśli z okien korzystają seniorzy albo dzieci, zapytaj o klasę 2 (mniejsza siła potrzebna do otwarcia).

Okucia wymagają regulacji i smarowania mniej więcej raz w roku. W wielu kartach gwarancyjnych regulacja nie jest objęta gwarancją. Dowiedz się, kto i za ile ją robi, zanim będzie potrzebna. Zabezpieczenia przed włamaniem to osobny poradnik: okna antywłamaniowe.

Krok 6. Kolor: okleina jednostronna, dwustronna czy w masie

Biały profil jest najtańszy. W PVC kolor uzyskuje się najczęściej okleiną (folią naklejoną na profil), w aluminium lakierem proszkowym z palety RAL albo anodowaniem.

Ciemne kolory (antracyt, czarny, ciemne drewno) nagrzewają się w słońcu i bardziej pracują. Potrzebna jest szersza szczelina montażowa, a maksymalne wymiary skrzydeł w kolorze są zwykle o 10 do 20% mniejsze niż w białym. Przy dużych, ciemnych oknach od południa zapytaj o wzmocnienia i o okucie z większą liczbą punktów zamknięcia. Okleiny, kolory rdzenia i wzorniki opisujemy w poradniku okna w kolorze.

Krok 7. Podział i sposób otwierania

Każde skrzydło otwierane to dodatkowa rama i okucia. Okno z jednym skrzydłem i stałym szkleniem (FIX) jest przez to tańsze i ma więcej szkła niż okno z dwoma skrzydłami otwieranymi. W przykładowym oknie 1500 × 1500 mm zamiana dwóch skrzydeł na skrzydło i FIX zwiększa powierzchnię szkła z około 61% do 70%.

W pokoju zwykle wystarczy jedno skrzydło rozwierno-uchylne, reszta może być stała. Tyle że okno stałe trzeba umyć od zewnątrz. Uważaj też na proporcje: szerokie i niskie skrzydło rozwierne obciąża zawiasy i z czasem opada, a bezpieczna proporcja to szerokość nie większa niż 1,25 wysokości.

Słupek ruchomy (dwa skrzydła bez stałego słupka w środku) daje pełne otwarcie. Ma za to limity wymiarów, zwłaszcza w kolorze.

Wyjście na taras to osobna decyzja. Drzwi podnoszono-przesuwne (HST) mają niski próg i mieszczą duże, ciężkie skrzydła. Uchylno-przesuwne (PSK) kosztują w PVC mniej więcej połowę ceny HST (44 do 54%), ale mają wyższy próg, a ich szczelność z czasem słabnie szybciej. Całe porównanie jest w poradniku HST, PSK czy drzwi balkonowe.

I rysunek w ofercie. Standardem jest widok od wewnątrz. Sprawdź dla każdego okna, po której stronie ma być klamka, a symbole i skróty znajdziesz w poradniku jak czytać ofertę na okna.

Krok 8. Dodatki: nawiewniki, rolety, moskitiery, parapety

Nowe okna są bardzo szczelne. Jeśli dom ma wentylację grawitacyjną (kominy), powietrze musi mieć skąd wpływać: przez nawiewnik w oknie albo w ścianie. Przy rekuperacji nawiewniki nie są potrzebne. Jest też minus: nawiewnik obniża izolacyjność akustyczną okna o kilka decybeli, a otwarty nawet o 8 do 10 dB.

Rolety zewnętrzne najlepiej chronią przed przegrzewaniem latem, dużo lepiej niż zasłony od środka. Skrzynka może być nadstawna (na oknie), elewacyjna (na ścianie) albo podtynkowa, schowana w murze, i tę ostatnią trzeba zaplanować już na etapie budowy. Przy napędzie elektrycznym ktoś musi doprowadzić prąd do każdego okna.

Zostają rzeczy, które w ofertach lubią się gubić. Moskitiery (ramkowe, przesuwne, plisowane albo zwijane): sprawdź, czy są przypisane do konkretnych okien. Parapety i listwa progowa: parapet zewnętrzny montuje się pod ramą, do listwy progowej, więc jeśli w ofercie jej brak, zapytaj.

Krok 9. Montaż: o co zapytać przed wyborem firmy

Najlepsze okno źle zamontowane będzie przemarzać, przeciekać i parować. Dobry montaż ma trzy warstwy uszczelnienia: od środka paroszczelną (folia lub taśma), w środku izolację (pianka, taśma), od zewnątrz paroprzepuszczalną, która chroni przed deszczem. Sama pianka wytycznych ITB nie spełnia.

W ofertach, które oglądamy, montaż to często jedna linijka. Bez taśm, bez podwaliny, bez czasu. Dopytaj więc o wszystko po kolei:

1. Zapytaj o rodzaj montażu i o konkretne materiały (taśmy, folie, system).
2. Ustal, gdzie stanie okno w murze. W domu ocieplonym najlepiej w strefie ocieplenia albo przy jego krawędzi.
3. Sprawdź mocowanie: kotwy lub dyble co najwyżej co 700 mm w PVC, także w progu i nadprożu, plus klocki podporowe.
4. Drzwi i okna do podłogi: zapytaj o podwalinę albo poszerzenie systemowe pod progiem.
5. Pomiar: ostateczny wymiar powinna zmierzyć firma, która montuje. Do wstępnej wyceny wystarczy własny pomiar: jak zmierzyć okno.
6. Odbiór: umów się na obejrzenie uszczelnień przed tynkowaniem i zrób zdjęcia.

Uważaj na tempo. Montaż okien w całym domu w jeden dzień to sygnał ostrzegawczy, bo starannie wykonany montaż warstwowy trwa w domu zwykle kilka dni. Jak wygląda krok po kroku, pokazuje poradnik ciepły montaż okien.

Jak dobrać okna do swojego domu

Hałas uliczny ma dużo niskich tonów, dlatego przy ulicy liczy się wskaźnik RA2 = Rw + Ctr. Okno opisane jako Rw 40 (−1; −5) daje przy ruchu ulicznym około 35 dB. Różnica 3 dB jest ledwo słyszalna, 10 dB to hałas odczuwany jako mniej więcej o połowę cichszy.

Masz już oferty? Wyślij je do Verdikly. Sprawdzimy, czy parametry pasują do Twojego domu, czego w wycenie brakuje i czy cena jest rynkowa.

Krok po kroku

1. Wybierz materiał ramy. PVC do większości domów, aluminium do dużych przeszkleń, drewno, gdy liczy się wygląd.
2. Wybierz klasę profilu. Sprawdź głębokość, liczbę uszczelek i Uf ramy, a nie liczbę komór.
3. Dobierz pakiet szyb. Dwie albo trzy szyby z powłoką i argonem, z ciepłą ramką międzyszybową.
4. Sprawdź Uw całego okna. W nowym domu Uw nie wyższe niż 0,9 W/(m²K), policzone dla wymiarów Twoich okien.
5. Wybierz okucia. Marka i seria w ofercie, liczba zaczepów antywyważeniowych, klamka z kluczykiem na parterze.
6. Wybierz kolor. Okleina jednostronna, dwustronna albo barwienie w masie; przy ciemnych kolorach pilnuj limitów wymiarów.
7. Ustal podział i otwieranie. Jedno skrzydło rozwierno-uchylne w pokoju zwykle wystarczy, reszta może być stała.
8. Zaplanuj dodatki. Nawiew przy wentylacji grawitacyjnej, rolety zewnętrzne, moskitiery i parapety z listwą progową.
9. Ustal montaż. Trzy warstwy uszczelnienia, kotwy co najwyżej co 700 mm w PVC, pomiar i odbiór przez firmę montującą.

Najczęstsze błędy

• Porównywanie Ug z jednej oferty z Uw z drugiej. To dwie różne liczby, a Uw całego okna jest wyższe niż Ug.
• Wybór profilu po liczbie komór. Liczą się Uf, głębokość i uszczelki, a w efekcie Uw okna.
• Kolor dwustronny przy białych wnętrzach. Płacisz za okleinę, której od środka nie potrzebujesz.
• Brak marki i serii okuć w ofercie. Bez tego nie porównasz dwóch ofert ani nie wiesz, co dostaniesz.
• Duże skrzydła w ciemnym kolorze bez pytania o limity. Kolorowe profile mają mniejsze dopuszczalne wymiary niż białe.
• Wybór okien bez rozmowy o montażu. My wolelibyśmy okno o klasę niższe i porządny montaż niż odwrotnie.